Các nghiên cứu cho thấy rằng từ khi còn là một thai nhi, bé đã bắt đầu lắng nghe giọng nói của bố mẹ. Đến khi sinh ra, bé sẽ tự điều chỉnh để nghe những câu chữ từ bố mẹ và cố hiểu xem bố mẹ đang nói gì. Bé cũng sử dụng khả năng quan sát nhạy bén của mình để khám phá những thứ phức tạp hơn - chẳng hạn như tình yêu thương, sự tin tưởng, thời gian, nguyên nhân và hệ quả… - tồn tại trong thế giới cảm xúc và cơ thể của chính mình.

Khi nào nhận thức của bé phát triển
Thực chất bé đã bắt đầu học cách để hiểu mọi người đang nói gì và làm gì ngay từ khi còn là một thai nhi. Lúc ban đầu khi còn là trẻ sơ sinh, tuy bé cũng chưa hiểu được ý nghĩa của mỗi câu chữ bạn nói ra nhưng bé có thể cảm nhận được cảm xúc của bạn như vui vẻ, buồn khổ, tình yêu, sự quan tâm, lo lắng hay giận dữ… Đến 7 tháng tuổi, bé đã biết tên mình và phản hồi lại khi được gọi tên. Từ 8-12 tháng tuổi, bé đã hiểu được những câu mệnh lệnh đơn giản như “không” hoặc “đừng chạm vào”. Khoảng 24 tháng tuổi, bé sẽ có thể nói một vài câu đơn giản. Đến năm thứ 3, bé đã có một vốn từ vựng kha khá, khoảng vài trăm từ, đồng thời bé cũng có khái niệm về những công việc hàng ngày như đi chợ, dọn nhà và buổi tối thì cần phải đi ngủ.
51
Ảnh: Getty Images

Nhận thức của bé phát triển thế nào?
Bé sử dụng tất cả những giác quan của mình để thu thập thông tin về thế giới mới mẻ xung quanh mình cũng như xây dựng nền tảng kiến thức cần thiết cho bản thân.

Cảm xúc của bé lúc này hầu như phụ thuộc vào người gần gũi với bé nhất. Bé có những phản hồi với lời nói, nụ cười của bạn, cảm thấy dễ chịu và thích thú khi được bạn nựng nịu, bế bồng. Bé cũng bắt đầu có cảm nhận về thực tại thông qua cách bố mẹ phản hồi với bé ví dụ như khi bé khóc bố mẹ sẽ dỗ dành, những cái nhìn âu yếm trìu mến, hay nếu bé đói sẽ được bố mẹ cho ăn.

Khi khả năng vận động và di chuyển của bé phát triển dần hoàn thiện thì trí nhớ của bé cũng tốt hơn, sự tập trung cao độ hơn, khả năng nói chuyện của bé cũng tiến bộ và kĩ năng giao tiếp cũng được mài giũa sắc bén hơn.

Từ 2-3 tháng tuổi
Bé vẫn tiếp thu tất cả những thông tin mới mẻ từ môi trường sống của mình. Hoạt động yêu thích nhất hàng ngày của bé đó chính là theo dõi mọi thứ đang diễn ra xung quanh mình. Bé đã dần hiểu ra rằng bạn sẽ dỗ dành, cho bé ăn và chơi với bé khi bé cần. Nụ cười đầu tiên của bé có thể sẽ khiến trái tim bố mẹ tan chảy. Bé cảm thấy thích thú với biểu hiện của mọi người khi mình cười và bắt đầu hiểu ra rằng nụ cười chính là một cách để thể thể hiện sự hài lòng. Đến 3 tháng tuổi, bé sẽ thêm vào những âm thanh thủ thỉ hay ríu rít khi cười và nó trở thành một hình thức trò chuyện đầu tiên của bé với bố mẹ.

Từ 4-7 tháng tuổi
Bé đã biết được tên mình và hiểu rằng bạn đang nói chuyện với bé khi bạn gọi tên cũng như có phản hồi lại với tên của mình. Bé sẽ phản ứng theo giọng nói của bố mẹ. Khi giọng của bạn vui vẻ, bé sẽ phản ứng phấn khích và vui vẻ, hoặc nếu bạn nói chuyện với bé một cách dữ dằn hay giận dữ, bé sẽ buồn rầu, sợ hãi và khóc. Ở tuổi này bé đã biết lạ và quen, nên bé sẽ khóc thét lên khi bạn đưa bé cho một người lạ mặt.

Từ 8-12 tháng
Bé bắt đầu hiểu được những câu lệnh đơn giản. Khi bạn nói “không” được làm gì đó chẳng hạn, bé sẽ dừng lại và nhìn bạn – bé thậm chí còn có thể lắc đầu để trả lời lại bạn.

Bé sẽ có một vài thử nghiệm với phản ứng của bạn về những hành động bé làm để có thể hiểu rõ hơn cách mà thế giới xung quanh bé diễn ra thế nào. Bé vứt đồ ăn ra sàn để xem bố mẹ sẽ làm gì, ghi nhận phản ứng của bố mẹ trong trí nhớ. Lần kế tiếp có thể bé sẽ đổ nước ra sàn để xem bố mẹ có phản ứng giống như thế không.Bé sẽ bắt đầu liên kết được những cử chỉ, hành động và lời nói, ví dụ như vẫy tay chào tạm biệt hay lắc đầu nguầy nguậy khi không chịu ăn.

Từ 12-18 tháng tuổi
Khoảng 18 tháng tuổi, ngoài việc hiểu và có thể sử dụng được một số từ căn bản, bé sẽ có thể làm theo những chỉ dẫn của bố mẹ, ngay cả những chỉ dẫn bao gồm hai hành động riêng biệt như “Lượm đồ chơi lên và cất vào giỏ”.

Từ 19-23 tháng tuổi
Bé bắt đầu khám phá ra rằng những gì bé muốn đôi khi lại không phải là điều bố mẹ muốn. Ví dụ như bé sẽ muốn khẳng định mình, khoanh tay lại hay phớt lờ khi mẹ bảo phải nắm tay mẹ khi đến chỗ đông người.

Bé dần hiểu được những khái niệm đơn giản như không gian và kích thước. Điều này có nghĩa là bé đã có thể chơi lắp ghép các mảnh xếp hình cơ bản và đã biết được sự khác nhau giữa hình tròn và hình vuông.

Ở giai đoạn này, bé cũng bắt đầu hiểu được cách mọi thứ vận hành thế nào. Chắng hạn khi bé gạt nút của chiếc hộp nhạc thì sẽ có nhạc phát ra. Kỹ năng mới này sẽ rất có ích khi bé chuẩn bị tập ngồi bô.

Trước khi bé có thể bỏ tã ra hoàn toàn, bé cần phải hiểu được mối liên hệ giữa nhu cầu tiêu tiểu của mình và việc sử dụng bô hoặc bồn cầu. Bé sẽ hiểu được rằng khi gạt cần nước trên bồn cầu, chất thải của bé sẽ được xả đi.

Từ 24-36 tháng tuổi
Vào thời điểm này, bé đã có sự hiểu biết kha khá về ngôn ngữ của mình, bé thông hiểu nhiều hơn so với những gì bé có thể nói. Các nhà nghiên cứu cho biết, hầu hết những trẻ em 2 tuổi có vốn từ vựng ít nhất là 50 từ, và đến khi 3 tuổi, bé phải biết khoảng 200 từ. Bé cũng chuyển dần sự quan tâm của mình đến các khái niệm phức tạp hơn liên quan đến cảm xúc.

41
Ảnh: Getty Images

Khoảng từ 2-3 tuổi, bé con nhà bạn sẽ có thể hiểu được những điều căn bản để xây dựng các mối quan hệ như tình yêu và sự tin tưởng. Bé biết rằng bố mẹ, cũng như các thành viên khác trong gia đình đều yêu thương và quan tâm đến bé. Những khái niệm quan trọng này bé sẽ học được nhờ bố mẹ trong những năm đầu đời. Bằng việc thể hiện tình yêu thương, đáp ứng những nhu cầu hàng ngày của bé, che chở bé… bạn sẽ giúp cho bé trở thành một đứa trẻ hạnh phúc và lạc quan.

Bé cũng sẽ quan sát những hoạt động thường ngày của mẹ như đi chợ, dọn dẹp nhà cửa, xem giờ giấc… bé sẽ hiểu được một vài khía cạnh phức tạp hơn trong cuộc sống hàng ngày. Bé cũng dần có sự hiểu biết sâu sắc hơn về cách đối xử với những người xung quanh. Lúc này, bố mẹ cần là những tấm gương để bé học hỏi và trưởng thành.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Vốn từ vựng và khả năng nói chuyện của bé sẽ tăng lên một cách nhanh chóng. Trong vài năm nữa, bé sẽ càng lúc càng hiểu nhiều hơn về những tình huống và khái niệm phức tạp. Như việc đếm số từ 1 đến 10, nhận ra được sự khác biệt giữa tưởng tượng và thực tế, hoặc hiểu và tuân thủ theo những quy tắc.

Vai trò của bố mẹ
Dành thời gian để đọc sách và trò chuyện với bé sẽ giúp cho khả năng giao tiếp của bé phát triển tốt hơn. Bố mẹ có thể bắt đầu đọc sách cho bé nghe từ khi bé còn là trẻ sơ sinh, điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho việc học tập ngôn ngữ cũng như những kỹ năng khác sau này khi bé lớn hơn. Mặc dù bé sẽ không hiểu những từ ngữ bạn đang đọc và cũng chẳng theo được mạch của câu chuyện thế nhưng bé sẽ cảm giác được rằng đây là khoảng thời gian vô cùng thú vị, thoải mái được trải qua cùng mẹ.

Chơi với bé là một cách dạy cho bé về sự vận hành của thế giới xung quanh. Thử thách bé bằng những món đồ chơi phù hợp lứa tuổi cũng như những trò chơi giúp bé phát triển thể chất và trí não.Thể hiện tình yêu thương và sự quan tâm dành cho bé. Tạo mọi điều kiện để bé có thể sống trong một ngôi nhà an toàn, đầy ắp tình thương vì đó là cách tốt nhất để có thể nuôi dạy một đứa trẻ tự tin và vui vẻ. Đồng thời, hãy khen ngợi những hành vi tốt của bé thay vì chỉ trích những hành động không hay.

Khi nào cần lo lắng?
Nếu đến 2 tuổi mà bé vẫn không thể làm theo được những mệnh lệnh cơ bản, không thế nói được những câu ngắn 2 chữ, không thể giao tiếp bằng mắt một cách thuần thục, không biết cách sử dụng những vật dụng thông thường như điện thoại, muỗng ăn cơm, bàn chải, hoặc không nhận biết được các bộ phận trên cơ thể… bố mẹ nên cho bé gặp bác sĩ để được khám và kiểm tra nhé!

Bạn cũng nên hỏi ý kiến chuyên môn của bác sĩ nếu đến 3 tuổi bé vẫn không thể chơi được những miếng ghép hình đơn giản, chạy hoặc đi đứng không vững vàng hoặc mất dần những kỹ năng đã từng có.