Khi con bạn phát triển đến một giai đoạn nhất định, trẻ sẽ tự mình làm một số việc như thay quần áo, lấy chén đũa ăn cơm, tự rót nước uống... Việc học cách tự chăm sóc bản thân mình là một phần quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách cá nhân và nhận thức xã hội của trẻ.


Nhu cầu tự chăm sóc của trẻ phát triển khi nào?

Trẻ có nhu cầu tự chăm sóc bản thân từ rất sớm, đôi khi chỉ vừa được 1 tuổi và bắt đầu bộc lộ rõ khi trẻ được 18 tháng tuổi. Khi trẻ được 4 tuổi, mặc dù vẫn cần sự giúp đỡ và chăm sóc của bạn nhưng hầu hết trẻ đã biết cách tự mình làm lấy một số việc như: mặc quần áo, chải răng, rửa tay, ăn một mình và tự đi tắm.

Quá trình tự chăm sóc của trẻ diễn ra như thế nào?

Mặc dù con bạn không có khả năng tự chăm sóc bản thân cho đến khi đến tuổi tập đi, nhưng bạn sẽ sớm nhận ra một số thay đổi ở trẻ. Vào khoảng 8 tháng tuổi, trẻ đã bắt đầu hiểu một vật liên quan đến một vật khác như thế nào và bắt đầu sử dụng đồ vật đúng chức năng của nó. Trẻ biết dùng lược chải đầu, bập bẹ nói qua điện thoại đồ chơi và còn làm được nhiều điều khác nữa. Một vài tuần sau đó, trẻ đã tự uống hết một ly nước và vài tháng sau bé đã tự cầm ly để uống. Đến 11 tháng tuổi, cháu biết đưa tay hay chân lên khi bạn mặc quần áo cho cháu.

Con bạn sẽ thật sự có những cảm nhận riêng của mình khi trẻ được 1 tuổi. Khoảng 15 tháng tuổi, trẻ nhận ra mình ở trong gương và không còn cố với tới để chạm vào một đứa bé khác khi đứng trước gương nữa. Ngay sau đó, cũng giống như những đứa trẻ khác, trẻ sẽ trải qua thời gian liên tục nói “không”. Đó là cách tự bộc lộ cảm giác tự lập của trẻ.

Do nhận thức cá nhân phát triển, 3 năm sau, trẻ sẽ có nhiều tiến bộ trong việc tự chăm sóc bản thân. Trẻ sẽ nắm vững một vài kỹ năng như:

- Dùng muỗng: một số trẻ đòi tự mình dùng muỗng khi được 13 tháng tuổi và hầu hết trẻ biết được kỹ năng quan trọng này khi được 17-18 tháng tuổi. Khi lên 4 tuổi, con bạn đã sử dụng được muỗng và đũa như người lớn và trẻ bắt đầu học cách ăn của người lớn.

tumuc2
Ảnh: Getty images

- Tự cởi quần áo: Con bạn học được cách cởi quần áo trong khoảng thời gian từ 13 - 20 tháng tuổi.- Đánh răng: Trẻ bắt đầu muốn tự làm việc này khi được 16 tháng tuổi, nhưng chỉ đến 3 hay 4 tuổi trẻ mới có đủ khả năng làm việc đó một mình.

- Rửa và lau khô tay: Kỹ năng này phát triển trong thời gian từ 19 đến 30 tháng. Đây là điều mà bạn nên dạy cho trẻ biết sớm khi sử dụng nhà vệ sinh vì chắc hẳn là bạn không muốn tay trẻ đầy vi khuẩn.

- Mặc quần áo: Trẻ có thể tự mặc quần áo rộng khi được 20 tháng tuổi. Trẻ vẫn cần một vài tháng trước khi có thể tự mặc áo chui đầu và phải mất từ một đến 2 năm nữa mới tự mặc được mọi loại quần áo. Đến khoảng 27 tháng tuổi, trẻ mới có thể tự cởi giày.

- Sử dụng nhà vệ sinh: Hầu hết trẻ em đều chưa thể tự đi vệ sinh cho đến khi chúng được ít nhất 18 đến 24 tháng. Một số khác thì phải mất thêm 1 năm sau mới biết được. Dấu hiệu cơ bản cho biết khi nào thì trẻ đã hiểu được điều này là cháu biết khi nào thì mình cần đi vệ sinh và thể hiện cho bạn biết bằng cách chỉ vào quần hay trở nên lo lắng, cuống quýt lên...

- Tự ăn: trẻ em lên 3 tuổi đã biết tự bới cơm ăn khi đói. Và khi được 4 tuổi rưỡi thì trẻ đã làm được điều này một cách thành thạo. Nếu con bạn muốn tự mình làm điều này, bạn nên bí mật giúp trẻ bằng cách để chén cơm hay ly sữa ở một nơi vừa tầm tay của trẻ.

Sau đó trẻ phát triển thế nào?

Theo thời gian, con bạn sẽ tự chăm sóc mình tốt hơn. Trước khi bạn nhận ra điều đó, trẻ đã có thể tự cột dây giày và tự tắm bằng vòi sen. Và lúc này chỉ là vấn đề thời gian cho đến khi trẻ biết giặt giũ và nấu nướng.

Vai trò của người lớn:
tulambanh2
Ảnh: Getty images

Khuyến khích trẻ là điều quan trọng nhất! Bất cứ lúc nào con bạn thử làm một việc gì, cho dù trẻ có làm được hay không, bạn cũng nên nói với trẻ rằng bạn rất tự hào về sự cố gắng của con và khuyên con thử làm lại một lần nữa. Bạn cũng đừng vội giúp, điều cần thiết nhất là trẻ cần có đủ thời gian để tự mình làm được những điều này, việc nhanh hay chậm tùy thuộc vào mỗi đứa trẻ. Vì thế đừng tạo áp lực cho con mà hãy cư xử thật khéo léo. Nếu việc học rửa tay của con làm cho buồng tắm lộn xộn trong một vài ngày, hay con cứ thích chọn mặc một cái áo cũ, một cái váy màu đỏ chói, quần jean xanh, và dép cao su, hãy cứ để cháu tự nhiên. Càng luyện tập nhiều, trẻ càng khá hơn. Hãy theo sát con bạn khi con bắt đầu tự làm một điều gì.

Tuy nhiên nhớ nhắc nhở và giải thích cho con biết những việc con không được làm như bật lò nướng lên hay dùng dao cắt thịt. Chắc chắn ban đầu trẻ sẽ phản đối lại, không thich... nhưng rồi trẻ sẽ hiểu ra thôi.

Bạn phải lo lắng khi nào?

Tốc độ phát triển các kỹ năng của trẻ rất khác nhau, một số trẻ phát triển rất nhanh. Nhưng nếu con bạn không quan tâm đến việc tự mình làm một điều gì lúc cháu lên 2 tuổi, hãy nhờ đến sự chẩn đoán của bác sĩ nhi khoa. Nhưng bạn cứ yên tâm, rồi trẻ cũng sẽ biết cách tự chăm sóc và sẽ phát triển bình thường cho dù trễ hơn các trẻ cùng lứa khác.