Dễ dàng nhận thấy “Cơn bão” truyền hình thực tế đang chiếm lĩnh phần lớn thời lượng sóng trên TV, có lẽ vì đây là một “miếng bánh quá béo bở” mà hầu hết các đài truyền hình đang ào ạt khai thác nó bằng cách liên tục sản xuất ra nhiều chương trình thực tế mới. Tuy nhiên, phần lớn các chương trình này được mua bản quyền từ nước ngoài hoặc là bản Việt hóa từ các chương trình vốn đã nổi tiếng trên khắp Thế giới. Điển hình là trên 2 kênh truyền hình lớn hiện sở hữu nhiều chương trình truyền hình thực tế hấp dẫn nhất hiện nay là VTV và HTV, có thể kể đến các chương trình đạt được tỷ suất người xem rất cao hiện nay như “Người bí ẩn”, “Ơn giời! Cậu đây rồi!” “Cuộc đua kỳ thú” hay “Người mẫu Việt Nam- Vietnam Next Top Model”,…Đây đều là các chương trình truyền hình được mua bản quyền từ nước ngoài. Vậy liệu các chương trình thuần Việt đang ở đâu và chúng có đủ khả năng để cạnh tranh với các chương trình thực tế du nhập từ nước ngoài vốn đã nổi tiếng và dành được nhiều tình cảm từ người xem?

on_gioi_nguoiduatin_3
Các show truyền hình “du nhập” đa số đều rất hấp dẫn và thu hút phần đông khán giả

Tất nhiên, các chương trình thực tế thuần Việt cũng đang tham gia “cuộc đua” này, tuy nhiên số lượng rất ít. Dù chỉ đếm trên đầu ngón tay nhưng vẫn có một số chương trình đạt những thành công nhất định kể đến như “Bài hát yêu thích” “Chúng tôi là chiến sĩ” hay mới đây nhất là chương trình “Cười xuyên Việt”,…Những chương trình này đều được đón nhận từ phía khán giả và mang lại một tín hiệu tốt cho truyền hình Việt Nam, chứng tỏ rằng chúng ta cũng có thể sản xuất ra những chương trình truyền hình thực tế rất riêng và chất lượng. Nhưng tại sao, thành công của các chương trình này vẫn chưa đủ vang dội để cạnh tranh cách chương trình “ngoại nhập”?

Những cái tốt của chương trình thực tế thuần Việt

rez_926_Photo_Nguyen_Trung_Hai_31
Bài hát Việt dù còn mới nhưng vẫn tạo được những tín hiệu rất tốt

Các chương trình thực tế do người Việt tạo ra thường rất gần gũi với phần lớn người xem và một số chương trình mang ý nghĩa nhân văn rất sâu sắc, giống như các chương trình thành công trước đây. Ví dụ như chương trình “Chúng tôi là chiến sĩ” cho chúng ta thấy cái nhìn cụ thể hơn về đời sống người lính, cũng như những tâm tư tình cảm của những người trong quân ngũ. Một chương trình khác không thể không kể đến Vượt lên chính mình, chương trình không chỉ giúp đỡ những người nghèo vượt qua khó khan mà còn là tia hy vọng vào một sống tốt đẹp hơn của rất nhiều mảnh đời bất hạnh, minh chứng là Vượt lên chính mình vẫn được sự ủng hộ nồng nhiệt sau rất nhiều năm lên sóng, hiện tại chương trình đã được phân chia thành nhiều phiên bản để đến gần hơn với tất cả mọi người trên khắp Việt Nam.
Chương trình thực tế thuần Việt cũng là nơi tôn vinh những con người tiêu biểu, cũng như đề cao những giá trị về cảm xúc và con người, như những gì mà Điều ước thứ 7 đã làm. Làm không khéo, chương trình này sẽ mất chất và khô khan nhưng không thể phủ nhận rằng những thong điệp mà Điều ước thứ 7 đã được truyền tải theo 1 cách nhân văn nhất.
Một ưu điểm nữa của chương trình thực tế thuần Việt xét trên phương diện người sản xuất, chính là ở chi phí sản xuất sẽ tiết giảm chi phí bản quyền, điều này không chỉ giúp cho nhà sản xuất tiết kiệm và điều chỉnh chi phí dễ dàng. Xét về mặt sáng tạo, nếu chương trình thực tế thuần Việt thành công, đây không chỉ là minh chứng cho sự sáng tạo của người Việt mà còn là cơ hội phát triển nó ra bên ngoài thị trường Quốc tế, nếu có một đối tác nước ngoài muốn mua chương trình do chúng ta sáng tạo.

Những hạn chế vẫn tồn tại
Không nói đâu xa, hiện tại chương trình thực tế thuần Việt vẫn chưa có nhiều cơ hội phát triển, và có nguy cơ bị “tranh sóng” khi đa số các chương trình mua bản quyền từ nước ngoài như “Giọng hát Việt” “Thần tượng âm nhạc”,...đang chiếm hết khung giờ vàng vào các ngày cuối tuần.
Một lí do lớn cản bước sự phát triển của các chương trình thực tế thuần Việt chưa nhận được sự tin tưởng của khán giả Việt vì chất lượng của chương trình. Bên cạnh những chương trình chất lượng tốt được nêu ra ở trên, vẫn có nhiều chương trình được sản xuất khá vội để tham gia vào cuộc đua truyền hình thực tế, nhưng lại không đảm bảo vấn đề về chất lượng. Chẳng hạn như chương trình “Phái mạnh Việt” đang được phát sóng, dù được đầu tư và xây dựng một chiến dịch PR hoành tráng, nhưng Phái mạnh Việt vẫn không nhận được sự quan tâm của khán giả. Đây là một minh chứng rõ rang cho khâu sản xuất chương trình truyền hình thực tế ở Việt Nam, vẫn chưa đánh trúng được thị hiếu và xu hướng của người xem. Một phần nữa, các chương trình truyền hình thực tế thuần Việt không được xây dựng trên một format rõ ràng đôi khi cũng khiến cho khán giả dù có chăm chú theo dõi vẫn ngơ ngát không hiểu được nội dung cũng như mục đích của chương trình là gì? Hay thậm chí chương trình quá nhạt để có thể thu hút người khác tiếp tục xem.
Nếu so sánh với các chương trình truyền hình thực tế nước ngoài, ta có thể nhận ra rằng, format được xây dựng dễ hiểu và rất rõ ràng, các vấn đề cũng rất gần gũi và thiết thực như “Ca hát” “Nấu ăn” “Khiêu vũ”,…và kịch bản cũng được xây dựng rất kịch tính. Ví dụ như chương trình “The Amazing Race” của Mỹ, dù đã trải qua 26 mùa nhưng vẫn không hề giảm đi sức nóng. Chương trình thực tế thuần Việt lại không dám khai thác vào những khía cạnh “rất thực tế” vì sợ “đụng chạm” và vi phạm “thuần phong mỹ tục”. Có vô số lí do gò bó nội dung của một chương trình thực tế thuần Việt.

Vẫn còn đó nhiều cơ hội
Còn nếu nói về “tuổi đời”, sự xuất hiện sớm hay muộn không ảnh hưởng đến sự phát triển của 1 show truyền hình thực tế. Cụ thể, chương trình “Người bí ẩn” dù chỉ mới xuất hiện ở Hà Lan năm 2011 nhưng đã được mua bản quyền ở hơn 11 quốc gia. Đây là một yếu tố cổ vũ cho sự sáng tạo của người Việt về những chương trình truyền hình thực tế trong tương lai. Thay vì mua bản quyền nước ngoài, tại sao chúng ta không tự sản xuất một chương trình của riêng mình? Với một đội ngũ ekip hùng hậu và chuyên nghiệp như hiện tại, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm “thuần Việt” đề cạnh tranh cùng với sự xâm nhập mạnh mẽ của những chương trình truyền hình thực tế nước ngoài.
Chương trình truyền hình thực tế cần phù hợp với phần đông khán giả, cần bắt kịp xu thế, mang tính mới lạ và tương tác cao thì mới thu hút được người xem. Sắp tới đây, chương trình truyền hình thực tế Việt mang tên “Vẻ đẹp quyền năng Việt Nam” tôn vinh những người phụ nữ thành đạt sẽ mang lại một tia hy vọng mới vào nhiều chương trình truyền hình thực tế thuần Việt trong tương lai.
Chúng ta vẫn có thể tiếp tục đầu tư vào các chương trình “ngoại” được Việt hóa, nhưng đồng thời chúng ta vẫn có quyền tin vào một sự chuyển mình trong tương lai của các chương trình thực tế thuần Việt.