Hiện nay, việc sử dụng men tiêu hóa thường bị các bà mẹ trẻ lạm dụng; Khi thấy con lười hay chán ăn, thay vì tìm hiểu rõ nguyên nhân để khắc phục thì lại tự ý mua men tiêu hóa cho con uống. Nhiều trường hợp cho trẻ uống men tiêu hóa kéo dài đến vài tháng nhưng hiện tượng không những không cải thiện mà còn có xu hướng nặng hơn. Trước khi sử dụng men tiêu hóa, các bà mẹ cần hiểu rõ nguồn gốc và cơ chế tác dụng của chúng trong cơ thể.

Tác dụng của một số loại men tiêu hóa

Tuyến nước bọt bài tiết men Ptyalin (còn gọi là anpha - amylase) có tác dụng phân giải tinh bột đã nấu chín.

Dạ dày bài tiết ra acid Clohydric (HCl), men Pepsin, men Lipase, acid HCl tạo môi trường thuận lợi cho men Pepsin hoạt động. Men Pepsin tiêu hóa chất đạm thành những chuỗi polypeptid ngắn, ngoài ra Pepsin còn có tác dụng tiêu hóa các sợi collagen - là một phần của mô liên kết nằm giữa các tế bào của thịt. Chỉ khi các sợi collagen đã được tiêu hóa, men Pepsin mới thấm được vào thịt để phân giải chúng. Men Pepsin của dạ dày chỉ có tác dụng tiêu hóa được 10-20% chất đạm của thức ăn. Còn men Lipase của dạ dày có tác dụng rất yếu, nó chỉ tiêu hóa được dạng chất béo đã được nhũ tương hóa (chất béo của sữa, trứng).

Tại ruột non, thức ăn được nhào trộn với dịch tụy, mật và dịch ruột. Sự tiêu hóa thức ăn sẽ được hoàn tất trong lòng ruột và các tế bào niêm mạc ruột. Sau đó các sản phẩm tiêu hóa sẽ được hấp thu tại ruột cùng với các vitamin, chất khoáng và nước. Gan bài tiết ra mật đóng vai trò quan trọng trong việc hòa tan các chất mỡ, tạo điều kiện cho các men Lipase tiêu hóa mỡ hoạt động. Quan trọng nhất là các men được bài tiết từ tụy tạng. Dịch tụy có chứa đầy đủ các men tiêu hóa chất bột, chất đạm, chất béo. Men tiêu hóa tinh bột của tụy cũng là men anpha-amylase có cấu trúc giống men ptyalin của nước bọt nhưng có tác dụng mạnh hơn nhiều lần. Nó tiêu hóa được cả tinh bột chín và tinh bột còn sống. Men tiêu hóa chất đạm của tụy bao gồm: Trypsin, Chymotrypsin, Carboxypolypeptidase. Dưới tác dụng của các men này, chất đạm sẽ được phân giải thành các đoạn acid amin đơn giản hơn. Các men Lipase của tụy là men tiêu hóa mỡ rất quan trọng (sau khi mỡ được nhũ tương hóa nhờ muối mật). Dưới tác dụng của men Lipase phần lớn mỡ của thức ăn sẽ được tiêu hóa. Các tế bào biểu mô của niêm mạc ruột non cũng chứa một số men tiêu hóa để phân giải chất dinh dưỡng (chất bột, chất đạm, chất béo) ở giai đoạn cuối cùng thành những phân tử đơn giản để được hấp thu qua thành ruột vào máu.

Với cơ thể bình thường, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các men tiêu hóa từ miệng đến ruột non trong quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn. Khi các tuyến tiêu hóa bị tổn thương hoặc giảm bài tiết các men tiêu hóa, chẳng hạn khi trẻ bị tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng nặng, mắc các bệnh bẩm sinh như u xơ nang tuyến tụy, viêm teo ruột kéo dài, cắt ngắn ruột sau phẫu thuật..., sẽ thường gây ra tình trạng thiếu các men tiêu hóa. Do vậy, trong những trường hợp này, bên cạnh việc cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng để tiêu hóa qua khẩu phần ăn, cần cung cấp thêm một số men tiêu hóa như men Pepsin (men dạ dày), Pancreatin (men tụy) hoặc loại phối hợp nhiều men Neopeptin... Những men này sẽ hỗ trợ thêm cho quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn của cơ thể. Trừ những trường hợp bị tổn thương tuyến tiêu hóa bẩm sinh, chỉ nên dùng men tiêu hóa từng đợt từ 1-2 tuần, không nên dùng kéo dài. Khi dùng các men tiêu hóa kéo dài, sẽ làm các tuyến tiêu hóa bị ức chế nên giảm bài tiết và dẫn đến teo.

Những lưu ý khi dùng men tiêu hóa
Với những trẻ bình thường có biểu hiện chán ăn, cần tìm hiểu rõ nguyên nhân để khắc phục. Có thể sử dụng các thức ăn có chứa men tiêu hóa tự nhiên như mầm thóc, giá đỗ có tác dụng làm loãng bột cháo để giúp tăng cường tiêu hóa và hấp thu tinh bột. Sữa chua là sữa được lên men nhờ một loại vi khuẩn đặc biệt, tạo ra acid lactic, tác dụng với canxi cazeinat có trong sữa tạo ra acid canxilactat dễ tiêu hóa. Một số vi khuẩn sữa chua còn gây quá trình lên men phụ. Trong đó đáng kể là quá trình pepton hóa sữa, tạo nên enzym proteaza có tác dụng thủy phân chất đạm thành các acid amin tự do mà cơ thể dễ hấp thụ. Mặt khác, các vi khuẩn lên men lactic và độ pH của sữa chua sẽ cạnh tranh, kiềm chế sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh và vi khuẩn lên men thối trong ruột.

Với những trẻ này, không nên dùng men tiêu hóa dưới dạng thuốc vì thực chất thường ít có tác dụng. Không nên lạm dụng men tiêu hóa, trường hợp cần dùng phải tuân theo sự chỉ định của thầy thuốc.


(Theo Ykhoa)