TIN TÀI TRỢ.

24 phút trò chuyện với ông Vương Trí Nhàn

  • 0 Lượt chia sẻ
  • 846 Lượt đọc
  • 4 Trả lời

Bài học lớn đằng sau câu chuyện nhỏ

Đến trả lời mới nhất
    • 70 Bài viết

    • 6 Được cảm ơn

    #1
    24 phút trò chuyện với ông Vương Trí Nhàn:

    Tri thức hiện đại: Không được tạo “dịch nói xấu người Việt”



    Người ta thường nói, đoán cái xấu thì dễ, đoán cái tốt mới khó. Do điều kiện lịch sử, đời sống hiện đại của chúng ta đã sinh ra một lớp người lấy chuyện đoán “cái xấu” ra để làm lớp áo tri thức của mình. Thậm chí có những người còn đi xa hơn bằng cách “làm yếu ớt đi, làm nhạt nhòa đi” chính nguồn cội của mình để mưu danh với thiên hạ.



    Mấy năm gần đây, trên báo chí xuất hiện mục bàn về “Thói hư, tật xấu của người Việt”, do ông Vương Trí Nhàn thực hiện. Để cho bạn đọc hiểu rõ hơn thực chất của chuyên mục này, phóng viên VieTimes đã trò chuyện cùng với ông Vương Trí Nhàn. Khi phóng viên liên lạc, ông Vương Trí Nhàn rất hồ hởi về những câu hỏi sẽ “phản biện chính xác” những gì ông đã nói. Nhưng tiếc thay, khi cuộc phỏng vấn diễn ra giữa chừng, chính xác là 24 phút, ông Vương Trí Nhàn đã tự ý bỏ về với một câu hỏi rất nghiêm túc và không kém phần nghiêm trọng về văn hóa dân tộc Việt…



    Phóng viên (PV): Mục “Thói hư tật xấu” ông đã làm trong thời gian bao lâu?



    Ông Vương Trí Nhàn (VTN): Tôi làm được vài năm theo hai giai đoạn. Đầu tiên tôi sưu tầm của người khác vì nếu tôi viết sẽ không ai đăng. Nên tôi lấy ngay những người tiền bối như Phan Bội Châu, Phan Chu Chinh, Huỳnh Thúc Kháng... thì người đọc mới chịu. Ông Vương Trí Nhàn viết thì không ai chịu



    PV: Xuất phát từ ý tưởng nào mà ông làm chuyên mục này?



    VTN: Trong nghề viết văn tôi hay nhìn ra khuyết điểm của văn chương. Trần Đăng Khoa nói phải “tâm địa xấu xa” mới nhận xét được thói hư tật xấu của người khác như thế. Tôi nói về thói hư tật xấu của người khác để giúp người ta tiến lên.



    Sau đó tôi thấy mình phải viết về tật hư thói xấu của dân tộc nói chung. Tôi chọn việc trích dẫn của người khác. Mục của tôi là thói hư tật xấu người Việt dưới con mắt trí thức Việt Nam đầu thế kỷ 20.



    PV: Ông thường trích dẫn của ai?



    VTN: Nhiều lắm. Ví dụ cụ Phan Bội Châu không chỉ có yêu nước mà đã rất sớm nhận ra thói hư tật xấu của người Việt. Khi sang Nhật, cụ nhờ phu xe đưa đến đâu họ cũng đưa đi, hỏi địa chỉ dẫn tận nơi mà không lấy tiền. Nhưng ở Việt Nam thì không tìm ra một ông phu xe như vậy. Có khi còn ăn cắp, lấy thêm của mình.



    PV: Ông có nghĩ đó chỉ là ảnh hưởng nhất thời của xã hội lúc đó, còn tính cách nền tảng của người Việt thì khác?



    VTN: Không, tôi thấy việc này lặp lại nhiều lắm. Số lượng người viết về thói hư tật xấu mà chúng ta vẫn mắc phải: giả dối, sống vô trách nhiệm, vụ lợi, chỉ quan tâm đến lợi ích của mình



    PV: Trong nhân loại nói chung, dân tộc nào mà chẳng có những thói hư tật xấu ấy?



    VTN: Dân tộc mình nhiều lắm chứ! Khi nói đến tham nhũng, vợ tôi vẫn bảo: ”Ôi giời, nước nào chả có tham nhũng”, nhưng mình có ti tỉ cái tham nhũng.



    PV: Căn cứ vào đâu ông nói Việt Nam nhiều tham nhũng hơn các nước khác?



    VTN: Thì cứ giở báo chí ra là thấy nhan nhản tham nhũng. Các tòa án xử không xuể. Ông Lê Đăng Doanh từng nhận xét chỉ 5% lộ ra bề mặt, còn 95% vẫn trong bóng tối. Việt Nam xếp loại tham nhũng rất cao, đứng đầu thế giới.



    PV: Đó là những kẻ đứng ngoài Việt Nam để xếp hạng. Để đánh giá một đất nước, một xã hội thì phải thấu hiểu, phải trải qua chính những vấn nạn mà xã hội ấy gặp phải. Vậy nên không thể nói những bảng đánh giá đó là chính xác, coi như một chân lý để khẳng định?



    VTN: Tôi không đồng ý với bạn điều đó. Chúng ta hay nói chỉ ta mới đánh giá được ta. Nhưng chúng ta rất sai. Người nước ngoài thừa sức đánh giá chúng ta. “Chỉ trong chăn mới biết chăn có rận” là sai!



    PV: Những người nước ngoài sống trong một thể chế chính trị khác, đời sống văn hóa khác. Tất cả mọi thứ đều khác Việt Nam. Một mặt nào đó, người ta đứng ở thế giới khác thì không thể đánh giá khách quan về một thế giới khác. Ví như một con cá chỉ bơi trong nước thì làm sao biết loài chim bay trên trời như thế nào?



    VTN: Bạn đang cường điệu hóa sự khác nhau giữa các dân tộc. Các dân tộc có những giá trị nhân bản nói chung. Ăn cắp thì không thể làm hàng tốt được. Tôi thấy trong bảng thống kê thì Việt Nam xếp hạng hàng đầu. Và tôi tin đó là đúng, còn bạn không tin thì tùy bạn.



    PV: Trong tất cả những người mà ông đã lấy tác phẩm của họ để trích dẫn về thói hư tật xấu, ông có cảm thấy có người nào không xứng đáng là một nhà trí thức không?



    VTN: Điều quan trọng không phải là đánh giá người ta ở con người mà đánh giá chất lượng lời người ta. Khổng Tử nói: Không vì người mà bỏ lời. Có thể trong đời sống có vấn đề nhưng người ta nói đúng.



    PV: Nhưng có một giá trị chung là "Người thơ phong vận như thơ ấy”. Lòng người như thế nào thì sẽ tràn ra ngoài miệng như thế đó.



    VTN: Không, đó chỉ là một ý thôi



    PV: Ví dụ như lời yêu thì ai cũng nói được nhưng ai nói với ta thì mới là quan trọng chứ!



    VTN: Đó là một nhận xét. Ta có lối là ông A nói thiêng còn ông B nói không thiêng. Một người ăn cắp chỉ anh kia là ăn cắp thì anh ta vẫn nói đúng dù anh ta là thằng ăn cắp.



    PV: Tôi muốn nói rằng những nguồn trích dẫn chỉ đáng tin khi tác giả của chúng đáng tin thôi.



    VTN: Chả ai là không xứng đáng với lời của mình. Lý luận của bạn cũng là sai nốt.



    PV: Ông vừa nói có những người không tốt nhưng lời nói của họ tốt đúng không. Nhưng “Y phục" phải "xứng kỳ đức”. Chúng ta ở một vị trí xã hội, tầm văn hóa như thế nào thì mới có quyền phát ngôn ở vị trí xã hội như thế, tầm văn hóa như thế.



    VTN: Sự đánh giá một người không có chữ “chết”. Bảo người đó là xấu không có nghĩa tất cả con người họ xấu. Họ vẫn có phần tốt của họ. Có những người rất tốt nhưng vẫn nói ra những phần xấu.



    PV: Những trích dẫn của ông hay lấy nguồn từ Nam Phong, Tiểu thuyết thứ Bảy… Ông có tin những tờ báo đó không?



    VTN: Sao lại không tin được?



    PV: Thời “Nam Phong”, “Tiểu thuyết thứ Bảy”… cũng chỉ là thời kỳ sơ khai của tiếng Việt chứ không phải là cái gì tinh túy, sâu sắc, uyên thâm cả. Nó được ca ngợi vì việc dùng chữ Quốc ngữ bấy giờ là biểu hiện cho tinh thần độc lập của người Việt đối với văn hóa xâm lăng của thực dân Pháp. Ông có nghĩ thế không?



    VTN: Đấy là bạn nghĩ, tôi không nghĩ thế. Ông Vũ Ngọc Phan nói với tôi Nam Phong có đóng góp rất lớn cho tiếng Việt.



    PV: Thời “Nam Phong”, “Thơ Mới”… sử dụng tiếng Việt chính là thể hiện lòng yêu nước. Xét vào điều kiện lịch sử thời đó thì nó phù hợp. Nhưng nó không chứa toàn thể chân lý của dân tộc trong đó.



    VTN: Trong bất cứ chân lý của lịch sử nào cũng chứa chân lý vĩnh viễn.



    PV: Sẽ có nhiều người ngạc nhiên vì sao ông lại coi những trích dẫn đó là mẫu mực?



    VTN: Tôi không ngạc nhiên. Vì thế, với bạn có thể Nam Phong là không có giá trị nhưng tôi, với tư cách là một nhà nghiên cứu văn học, thì Nam Phong có đóng góp với lịch sử văn học nước nhà.



    PV: Nếu như một dân tộc có quá nhiều tật xấu thì nó đã bị đồng hóa, tan biến từ rất lâu chứ không thể có một dân tộc Việt như ngày hôm nay...



    VTN: Có rất nhiều cách tồn tại. Có tồn tại lay lắt, khổ sở, phá hoại. Có cách tồn tại cao đẹp.



    PV: Theo ông, thế nào là cách tồn tại cao đẹp?



    VTN: Ví dụ làm ra nhiều sản phẩm, có nhiều phát minh sáng kiến, con người sống tử tế, yêu thương, giúp đỡ, không vụ lợi… Đó là cách sống tốt đẹp.



    PV: Ông không nhìn thấy những điều tốt đẹp đó trong cuộc sống hôm nay?



    VTN: Không, quá ít và những cái dở ngày càng tăng lên.



    PV: Phải chăng ông đọc nhiều cuốn sách cổ quá mà quên tìm hiểu những hình tượng tốt tương đối nhiều trong cuộc sống hôm nay?



    VTN: Những hình tượng ấy không đáng tin tưởng.



    PV: Tôi có thể kể cho ông một hình tượng rất đơn giản: Một phụ nữ ở Quảng Ninh 60 tuổi, về hưu, sống một mình. Bà lần lượt nhận những đứa trẻ bị nhiễm HIV về nuôi. Bé này mất đi lại nhận bé khác. Theo thói bình thường thì lẽ ra bà phải nuôi một đứa trẻ lành lặn để làm nơi nương tựa khi tuổi già. Đồng lương phải tiết kiệm để dùng khi ốm đau nhưng bà đã sẵn sàng dùng đồng tiền đó nuôi những đứa trẻ mà biết chắc chắn 1, 2 năm sau chúng sẽ mất. Vậy ông nhận xét tính cách người Việt như thế nào trong hình tượng này?



    VTN: Những trường hợp này ngày càng ít đi so với các thói xấu đầy rẫy trong xã hội.



    PV: Đời sống thông tin hiện đại có xu hướng cường điệu hóa mặt xấu nhiều hơn những mặt tốt. Đó là một vấn nạn khi mà báo chí chạy theo thị trường một cách quá đà mà quên lý tưởng của mình. Có thể ông đã tiếp cận thông tin tiêu cực của báo chí nhiều quá phải không?



    VTN: Tôi đọc báo thì thấy là hôm nay bắt người này, người kia... rất nhiều chuyện. Tôi cho đấy là bức tranh của thực tế. Còn nếu bạn coi đó là do báo chí cường điệu thì tùy bạn. Tôi không bắt bạn phải theo tôi và tôi cũng không việc gì phải theo bạn



    PV: Ngoài những cái xấu của người Việt ông đã viết, ông thấy người Việt có những điều tốt gì?



    VTN: Nhiều lắm chứ. Ví dụ lòng khát khao sống, làm sao để khá hơn, qua những lúc khốn khó trở thành người tốt giúp đỡ lẫn nhau…



    PV: Tại sao ông không làm thêm “thói hay tính tốt” của người Việt?



    VTN: Những điều này người ta đã làm rất nhiều? Cả giới báo chí đã làm rồi. Có người nào làm như tôi đâu, chỉ một mình tôi làm (trích dẫn những lời nói về thói hư tật xấu của người Việt).



    PV: Những trích dẫn về thói hư tật xấu của người Việt được lấy rải rác trong nhiều bài của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, hay nhiều tác giả khác... Lẽ thường, một câu bao giờ cũng phải phụ thuộc vào cái tổng thể của toàn bài. Bây giờ cắt một câu ra đứng độc lập, liệu làm như vậy ý nghĩa của văn bản có bị biến đổi ít nhiều?



    VTN: Tôi hiểu chính xác và tôi cho rằng đó chính là ý của cụ Phan.



    PV: Tại sao ông lại khẳng định như vậy?



    VTN: Rõ ràng trong bài các cụ nói rành rành như thế.



    PV: Nói đơn giản như thế này: Nếu chúng ta chỉ đứng ở ngoài nhìn vào cửa kính thấy người cha đánh một đứa con thì chúng ta sẽ nghĩ người cha sao độc ác đến vậy. Nhưng nếu theo dõi câu chuyện từ đầu, có thể đứa con rất hỗn láo và người cha đang buộc phải đánh con mình với nỗi đau đớn hiện lên trên nét mặt. Vậy ông nghĩ thế nào khi tách một câu khỏi toàn cảnh văn bản như vậy?



    VTN: Tôi chỉ tách một câu của một người còn tôi không đánh giá toàn bộ người đó. Còn nếu ai hỏi tôi là dân tộc Việt Nam còn tính tốt không tôi trả lời còn cái tốt…



    PV: Ý chúng tôi muốn hỏi là tách một câu ra khỏi văn bản thì có làm thay đổi nghĩa của nó đi không?



    VTN: Không thể không tách. Còn ai muốn đọc toàn bộ văn bản thì xin mời. Không thay đổi gì hết. Đó vẫn là Phan Bội Châu. Tôi vẫn khẳng định thế còn bạn khẳng định khác thì tùy bạn.



    PV: Nhiều nhà phê bình Việt Nam đã mắc lỗi khi cắt, xén, lắp ghép các câu, các ý và làm thay đổi văn bản gốc quá nhiều. Việc trích dẫn riêng lẻ như vậy chắc chắn sẽ làm sai lệch ý nghĩa của văn bản.



    VTN: Không phải các nhà phê bình có lỗi mà tôi có lỗi. Bạn không thể nói như thế được. Tôi không có lỗi gì trong chuyện này.



    PV: Ông có thấy bao giờ “rùng mình” khi làm công việc trích dẫn nhiều thói hư tật xấu của người Việt chưa?



    VTN: Càng đọc tôi càng cảm thấy hóa ra những điều mình cảm thấy thì người xưa đã nói rồi. Và trong tất cả những tài liệu cũ có bao nhiêu điều mình chưa biết. Và tôi mong rằng nhiều bạn đọc sẽ biết để sống tốt hơn.



    PV: Trong những thói hư tật xấu chung của người Việt mà ông đã trích dẫn, ông cảm thấy bản thân mình có bao nhiêu phần trăm thói hư tật xấu trong đó?



    VTN: Tôi có nhưng tôi không trả lời câu hỏi này. Tôi không nói với bạn và bạn không có quyền hỏi tôi như vậy.



    PV: Đây là một cuộc phỏng vấn. Và với tư cách là một người con của dân tộc Việt, ông cảm thấy mình có bao nhiêu tính xấu trong đó?



    VTN: Tôi có quyền từ chối!



    PV: Vậy ông có cho con cái mình đọc những thói hư tật xấu đó để chúng tránh?



    VTN: Có chứ. Nhiều người nói với tôi là anh làm sách đi để con cái họ cũng đọc được.



    PV: Vậy con cái ông có tránh được không?



    VTN: Con cái tránh được hay không lại là chuyện khác. Bệnh không thể chữa ngay lập tức được mà phải có thuốc đúng và có thời gian. Vì bệnh đó là thâm căn cố đế.



    PV: Vậy phương thuốc đúng để chữa bệnh thói hư tật xấu của người Việt là gì, thưa ông?



    VTN: Trước tiên phải tự nhận thức được mình. Tôi chỉ nêu lên được người xưa đã nói như thế. Còn chúng ta phải nghĩ xem mình có đúng như thế hay không. Nếu xấu thì sửa. Điều này phụ thuộc vào nhận thức của người “uống thuốc”.



    PV: Vậy điều gì quan trọng nhất cần làm ngay trong cuộc sống này để người Việt sống tốt hơn?



    VTN: Cái lớn nhất là chúng ta phải tự nhận thức chúng ta là người như thế nào. Sau đó chúng ta mới bàn đến chuyện khác. Nhận thức quan trọng nhất vì nhận thức đúng thì mới hành động đúng.



    PV: Cụ thể là nhận thức cái gì, thưa ông?



    VTN: Nhận thức mình là người thế nào? Mình đang làm gì? Trong thế giới này mình là gì?



    PV: Chẳng nhẽ dân tộc Việt đã có hàng nghìn năm lịch sử lại không thể nhận thức được mình?



    VTN: Tôi thấy dân dộc Việt chưa nhận thức được mình.



    PV: Nếu không nhận thức được mình thì chúng ta sẽ không có những triều đại rực rỡ như Lý, Trần, Lê, sẽ không có những anh hùng hào kiệt, các vị anh quân của các triều đại. Nếu không nhận thức được thì sẽ không có các tác phẩm nghệ thuật kinh điển. Nếu không nhận thức được chúng ta sẽ không có cuộc sống ngày hôm nay. Nếu không nhận thức được thì dân tộc Việt không thể có một nền văn hóa như vậy. Chúng ta cần đưa ra một trường hợp cụ thể. Theo ông, Nguyễn Du có nhận thức được mình không khi viết ra một tác phẩm như Truyện Kiều?



    VTN: Tùy bạn, bạn cứ nói những điều này trên mặt báo. Một người như Nguyễn Du nhận thức được không có nghĩa là cả dân tộc nhận thức được.



    PV: Ông nói sao? Một thiên tài như Nguyễn Du cũng không biểu hiện cho nhận thức của dân tộc sao?



    VTN: Không có nghĩa là như thế. Tôi sẽ không gặp lại bạn nữa. Tôi đi về đây. Tôi không thích kiểu nói chuyện này.



    Nhóm phóng viên (VieTimes) thực hiện
    3qsi

  1. CHỦ ĐỀ NỔI BẬT


    • 70 Bài viết

    • 6 Được cảm ơn

    #2
    Vương Trí Nhàn: Mấy lời trần tình
    Vừa qua, một nam phóng viên Vietimes đã đến phỏng vấn tôi mà không xưng danh, trong buổi trò chuyện toàn giọng khiêu khích. Tôi đã dừng cuộc phỏng vấn lại giữa chừng. Vậy mà sau đó, những câu trả lời của tôi lại đã được đưa lên Vietimes với những lời bình luận đầy ác ý.
    Tôi đã gửi thư phản đối cách làm của phóng viên Vietimes tới Tổng biên tập VietNamNet, ngày 4-11, ông Tổng Biên tập VietNamNet đã ngỏ lời xin lỗi tôi về cách làm việc của phóng viên.

    Qua VietNamNet, một lần nữa tôi muốn trần tình trước dư luận và xin không phải chịu trách nhiệm về những gì nói lúc đang bối rối đó.

    Còn về công việc đã làm – những ý kiến trò chuyện, các bài sưu tầm bài viết đã in ở đây đó, tôi muốn nói rõ mấy điều:

    1/ Tôi cho rằng trước sau nhất định không thể không đặt vấn đề tự nhận thức dân tộc

    Trong quá trình tự nhận thức đó, không thể thiếu việc tìm hiểu thói hư tật xấu.

    Khoảng 1968-1972, cùng sống ở gác hai nhà số 4 Lý Nam Đế, tôi được Nguyễn Minh Châu chia sẻ nhiều suy nghĩ khi sáng tác. Tôi còn được ông cho đọc vài đoạn nhật ký nữa . Đây là một trong những đoạn Nguyễn Minh Châu ghi trong sổ tay hồi viết Dấu chân người lính : “Trong cuộc chiến đấu để giành lại đất nước với kẻ thù bên ngoài hai mươi năm nay, ta rèn cho dân tộc ta bao nhiêu đức tính tốt đẹp như lòng dũng cảm, sự xả thân vì sự nghiệp của Tổ quốc.

    Nhưng bên cạnh đó, hai mươi năm nay không có thì giờ để nhìn ta một cách thật kỹ lưỡng. Phải chăng bên cạnh những đức tính tốt đẹp thì tính cơ hội, nịnh nọt, tham lam, ích kỷ, phản trắc ,vụ lợi còn được ẩn kín và đã có lúc ngấm ngầm phát triển đến mức gần như lộ liễu? Bây giờ ta phải chiến đấu cho quyền sống của cả dân tộc. Sau này, ta phải chiến đấu cho quyền sống của từng con người, làm sao cho con người ngày một tốt đẹp. Chính cuộc chiến đấu ấy mới lâu dài”.

    Tôi đã trích dẫn đoạn nhật ký này trong một bài viết về Nguyễn Minh Châu mang tên Sự dũng cảm rất điềm đạm .( Bài này đã in trong tập Cánh bướm và đóa hướng dương bản in ở NXB Phụ Nữ 2006, tr. 326).

    Từ thời điểm đó, tôi đã nung nấu để có dịp là viết về thói hư tật xấu của chúng ta, trong mỗi người chúng ta.

    Vì đã có nhiều người nói về những mặt hay mặt tốt của cộng đồng, nên tôi đi sâu hơn kỹ hơn vào phần thói hư tật xấu. Tôi nghĩ rằng trong số hàng ngàn hàng vạn người đã viết về cộng đồng nói chung, có một vài người đi sâu vào chuyên đề “ thói hư tật xấu” là cần thiết. Những giả thiết chúng tôi nêu ra sẽ được các đồng nghiệp khác chia sẻ, đào sâu thêm, hay phản biện, bác bỏ trong các trao đổi thảo luận. Và tất cả các kết quả nghiên cứu – cả mặt tốt lẫn mặt xấu -- , sau khi được kiểm nghiệm và nhất trí, sẽ cùng tác động tới dư luận như một thực thể tổng hợp.

    2/ Trong các bài viết vừa qua, tôi chỉ trình bày cái phương diện cụ thể mà tôi đã đi sâu tìm hiểu. Còn trong quá trình nghiên cứu, muốn được khoa học, tôi phải nhìn thói hư tật xấu trong toàn bộ tâm lý ứng xử của người mình nói chung. Trong “ phòng thí nghiệm cá nhân “ là sổ tay ghi chép riêng của tôi, tôi đã làm đúng như vậy.

    Những phương diện tốt đẹp của người Việt, bao giờ cũng là tầng ngầm trong suy nghĩ của tôi. Khi trình bày các thói hư tật xấu, tôi đã nói rõ phần nào một sự thật : nhiều khi ở đây có sự chuyển hóa; một thói xấu nào đó ban đầu vốn là một phản ứng cần thiết trước thực tế, chỉ vì bị đẩy lên quá đà và không có điều kiện sửa đổi mà nó thành mặt xấu.

    3/ Khi viết, nhất là khi nói, có thể có một số chữ một số cách diễn tả tôi dùng không thích hợp. Có những khi cách nói gây cảm tưởng vơ đũa cả nắm. Ai là người có kinh nghiệm hẳn sẽ tha thứ cho tôi: nhiều khi phải say phải bốc phải nói quá lên một chút, thì mới tìm thấy hào hứng đi tiếp.

    Lúc này đây, tôi đã nghĩ lại.Tôi đang đề cập tới những vấn đề nhạy cảm nên không được phép tự nhiên dễ dãi như vậy. Trong khi vẫn đi tới cùng trong suy nghĩ riêng tư, tôi tự nhủ tới đây sẽ thận trọng hơn mỗi khi phát biểu trước công chúng.

    4/ Nhìn toàn bộ, chỉ có thể nói là tôi viết về thói hư tật xấu của cộng đồng. Chụp cho tôi cũng như tất cả những ai chia sẻ suy nghĩ của tôi là nói xấu dân tộc là không đúng. Là con dân đất nước này, sao tôi lại có thể đứng ra làm cái việc bỉ ổi đó?

    5/Tôi không bao giờ tin rằng mình đã đi tới được những kết quả đúng đắn. Tôi sẵn sàng nghe những ý kiến ngược. Chính vì lý do đó mà khi một nữ phóng viên Vietimes gọi điện cho tôi, nói là muốn phản bác tôi, tôi đã nhận lời. Tôi tưởng qua việc trò chuyện với các bạn trẻ, tôi sẽ được dịp kiểm nghiệm lại nhận thức của mình. Ai ngờ…

    Tuy nhiên, cho tới lúc này, tôi vẫn tha thiết mong các đồng nghiệp và bạn đọc tiếp tục trao đổi về các giả thiết mà tôi đã nêu. Một mình tôi thì làm được việc gì ? Cần có sự đóng góp của những người có kinh nghiệm sống nhiều hơn, đọc nhiều sách vở hơn, và có tầm nhìn xa rộng hơn.

    Trong cuộc trao đổi này, tôi chỉ đề nghị một điều là chúng ta giữ lấy sự lương thiện của người làm khoa học, vừa làm vừa lắng nghe, không quá tự tin, không chụp mũ cho nhau, không mang vào đó những ân oán cá nhân.

    Trong cuộc đời làm nghiên cứu của tôi ( viết văn nói chung cũng là một cách nghiên cứu đời sống ), nhất định là có nhiều lầm lỗi. Nhưng riêng trong việc tìm hiểu thói hư tật xấu, tôi tự thấy mình chỉ có thiện chí. Cái tâm của tôi đã giúp tôi có thêm nghị lực mầy mò tìm kiếm trong một khu vực mới mẻ. Tôi mong những bạn bè và đồng nghiệp cũ, muốn “chiếu cố “ tới cả con người tôi nói chung, để cho một dịp khác.

    Trước mắt chúng ta cần tập trung suy nghĩ về những vấn đề thiết thân tới sự nghiệp chung. Những gì mà các thế hệ trước chưa kịp làm, những người đang sống hôm nay phải bảo nhau làm bằng được.

    Vương Trí Nhàn
    3qsi
    • 70 Bài viết

    • 6 Được cảm ơn

    #3
    Nguyễn Đình Đăng
    Báo chí văn chương

    Trong tiểu thuyết 1984 George Orwell đã vẽ nên một xã hội giả tưởng do một nhà độc tài gọi là “Anh Cả” - chủ tịch một đảng độc tài – cai trị. Khẩu hiệu hành động của đảng này là:


    Chiến tranh là Hoà bình
    Tự do là Nô lệ
    Ngu dốt là Sức mạnh


    Đất nước nằm dưới sự điều hành của 4 bộ: Bộ Sự thật - chuyên chỉnh lý, bịa đặt thông tin; Bộ Hoà bình - chuyên chuẩn bị chiến tranh; Bộ Tình yêu – chuyên lo việc dò xét, theo dõi, đàn áp những người đối lập và dân chúng để giữ “ổn định” xã hội, nhưng thực chất là nhằm duy trì quyền lực của “Anh Cả”; Bộ No đủ - chuyên lo về kinh tế. Tuy vậy, cho dù có một trí tưởng tượng và tài tiên đoán khác thường, Orwell cũng không thể hình dung được nhân loại vào cuối thế kỷ 20 sẽ có internet. Nếu Orwell đoán trước được điều đó hoặc cái gì tương tự như internet thì có lẽ nhân vật Winston trong 1984 làm ở Bộ Sự thật đã không phải hàng ngày vất vả chữa lại bằng tay những số liệu trong các tờ báo đã xuất bản của đảng sao cho khớp với các tuyên bố dự đoán (thường là sai) của “Anh Cả”. Để “tái tạo quá khứ” anh ta sẽ chỉ cần chữa lại html file là voilà! Hoặc đơn giản hơn, anh ta có thể làm như VieTimes: Gỡ luôn cái bài: “24 phút trò chuyện với ông Vương Trí Nhàn: Trí thức hiện đại: Không được tạo ‘dịch nói xấu người Việt” đã đăng hôm 2/11/2007 xuống cho biệt tăm tích!

    May thay thế giới ngày nay đã không phải như Orwell tiên đoán trong 1984! Và cũng rất may, chúng ta còn có Google, Youtube, blog, v.v. là những nơi mà sự thật trần trụi được lưu trữ và phơi bày không thể che giấu hay xóa đi được. Vì thế cho dù VieTimes đã gỡ cái bài phỏng vấn nói trên khỏi trang của mình, nó vẫn nằm chềnh ềnh tại cache của Google như một minh chứng sống động và đáng xấu hổ cho trình độ và văn hóa của nhóm phóng viên nặc danh đã phỏng vấn ông Vương Trí Nhàn.

    Trong bài nhận xét ngắn này tôi không có ý định bàn về thái độ ứng xử của nhóm phóng viên VieTimes vì đã có tác giả, chẳng những đã nói về điểm này, mà còn yêu cầu VieTimes phải xin lỗi ông Vương Trí Nhàn vì cung cách phỏng vấn rất bất lịch sự, nếu không nói là xấc xược của nhóm phóng viên VieTimes đối với ông Nhàn. Tôi chia sẻ quan điểm của một người bạn rằng một cuộc phỏng vấn mà lại làm cho người được (bị) phỏng vấn bỏ về giữa chừng là một cuộc phỏng vấn thất bại. Thay vì xin lỗi, VieTimes đã lẳng lặng gỡ bài báo xuống. Vậy thì góp ý thêm về điểm này liệu có khác gì nước đổ đầu vịt? Vì thế, trong bài này, tôi chỉ mạn phép độc giả chỉ ra tính ngụy biện trong các câu hỏi của nhóm phóng viên VieTimes trong bài phỏng vấn ông Vương Trí Nhàn.



    *


    Lập luận ngụy biện, lừa dối, hay xảo trá đã được phân loại từ thời Aristotle, tức cách đây hơn 2300 năm. Một khi tính xảo trá của lập luận (câu hỏi) được vạch ra, bản thân lập luận (câu hỏi) đó trở nên vô giá trị. Để khỏi mất thì giờ, tôi chỉ tập trung vào những câu hỏi hoặc /và khẳng định mang tính ngụy biện điển hình nhất, mà bỏ qua các câu hỏi nhỏ, vì dễ thấy là chúng cũng không nằm ngoài cách phân loại tương tự.

    1. Trong nhân loại nói chung, dân tộc nào mà chẳng có những thói hư tật xấu ấy?

    Lập luận này thuộc loại argumentum ad antiquitatem - tức là lý lẽ dựa vào cổ xưa hoặc truyền thống. Đây là một lập luận ngụy biện rất hay được dùng trong tranh cãi. Lý lẽ này khẳng định rằng một chính sách, tính cách, cách hành xử là đúng và chấp nhận được vì từ xưa tới giờ và ở đâu người ta cũng làm như thế. Ví dụ: “Mọi nền văn minh vĩ đại trong lịch sử đều bảo trợ văn hóa và nghệ thuật bằng quỹ của nhà nước.” Nhưng sự thực đó không phải là sự biện minh cho việc tiếp tục một chính sách như vậy. Cái sự thật rằng dân tộc nào cũng có những thói hư tật xấu không phải là sự biện minh cho việc không nên nói về những thói hư tật xấu của dân tộc Việt Nam!

    2. Đó là những kẻ đứng ngoài Việt Nam để xếp hạng. Để đánh giá một nước, một xã hội thì phải thấu hiểu, phải trải qua chính những vấn nạn mà xã hội ấy gặp phải. Vậy nên không thể nói những bảng đánh giá đó là chính xác, coi như một chân lý để khẳng định?

    3. Những người nước ngoài sống trong một thể chế chính trị khác, đời sống văn hóa khác. Tất cả mọi thứ đều khác Việt Nam. Một mặt nào đó, người ta đứng ở thế giới khác thì không thể đánh giá khách quan về một thế giới khác. Ví dụ một con cá chỉ bơi ở trong nước thì làm sao biết loài chim bay trên trời như thế nào?

    Hai câu hỏi này thuộc loại argumentum ad ignorantiam (viện dẫn sự không hiểu biết). Ngụy biện loại này khẳng định rằng một điều trở nên nghiễm nhiên đúng vì nó chưa bị chứng minh là sai (Nếu cứ tạm xem như bảng xếp hạng của những nguồn bên ngoài Việt Nam là không đáng tin cậy). Việc thất bại trong chứng minh rằng một cái gì đó là sai không đồng nghĩa với việc chứng minh được nó là đúng. Đó là chưa nói đến những giá trị chung của nhân loại (chứ không phải giữa các loài khác nhau như cá, chim, hay cóc nhái, sâu bọ). Ví dụ ăn cắp ở xã hội nào và trong hoàn cảnh nào cũng là xấu! Không xã hội nào đánh giá việc nói một đằng làm một nẻo như một đức tính cao quý! Những người biết tự trọng thường coi khinh những kẻ nịnh hót, bợ đỡ.

    4. Nhưng có một giá trị chung là “Người thơ phong vận như thơ ấy”. Lòng người như thế nào thì sẽ tràn ra ngoài miệng như thế đó.

    5. Lời yêu thì ai cũng nói được nhưng ai nói vói ta thì mới là quan trọng chứ!

    6. Tôi muốn nói rằng những nguồn trích dẫn chỉ đáng tin khi tác giả của chúng đáng tin thôi.

    7. Ông vừa nói có những người không tốt nhưng lời nói của họ tốt đúng không. Nhưng “Y phục” phải “xứng kỳ đức”. Chúng ta ở một vị trí xã hội, tầm văn hóa như thế nào thì mới có quyền phát ngôn ở vị trí xã hội như thế, tầm văn hóa như thế.

    Lập luận trong bốn khẳng định trên đây thuộc loại argumentum ad hominem (lý lẽ hướng vào cá nhân). Lập luận kiểu này xảo trá ở chỗ, thay vì phản bác một ý kiến nào đó, lập luận lại hướng sự công kích vào tính cách và động cơ của người đưa ra ý kiến đó. Bốn khẳng định trên đây là những ví dụ khá điển hình của argumentum ad hominem khi nó tấn công nguồn đưa ra thông tin, tuơng tự như khẳng định: “X là tên lừa đảo vì thế không thể tin được những gì hắn nói.” Sự ngụy biện ở đây là ở chỗ, thay vì chứng minh ý kiến của X là sai, người ta lại đi công kích cá nhân X là tên lừa đảo. Sự thực là, cho dù X là tên lừa đảo, y vẫn có thể nói: “2 x 2 = 4” và khẳng định đó của y vẫn là chân lý.

    8. Sẽ có nhiều người ngạc nhiên vì sao ông lại coi những trích dẫn đó là mẫu mực?

    Lập luận này thuộc loại argumentum ad numerum (lý lẽ viện dẫn các con số). Tính ngụy biện của lập luận loại này là ở chỗ, thay vì chứng minh điều gì đó là đúng, lập luận lại trích dẫn bao nhiêu người nghĩ rằng nó là đúng. Nhưng cho dù có bao nhiêu người tin rằng một điều gì đó là đúng cũng không có nghĩa điều đó là đúng. Ví dụ: “Ít nhất 70% người Mỹ ủng hộ việc hạn chế nạo thai.” Rất có thể 70% dân Mỹ là sai lắm chứ!

    9. Nếu như một dân tộc có quá nhiều tật xấu thì nó đã bị đồng hóa, tan biến từ lâu chứ không thể có một dân tộc Việt như ngày hôm nay…

    10. Chẳng nhẽ dân tộc Việt đã có hàng nghìn năm lịch sử lại không thể nhận thức được mình?

    Đọc hai khẳng định này tôi lại được dịp tặc lưỡi bái phục Albert Einstein khi ông nhận xét: “Trên đời này chỉ có hai thứ là vô hạn: 1) vũ trụ và 2) sự ngu dốt của con người. Tôi không chắc về cái thứ nhất lắm.” Những khẳng định đã nêu thuộc loại cum hoc ergo propter hoc (cùng với cái đó cho nên tại vì cái đó). Đây là một ngụy biện khá quen thuộc trong đó sự tương quan, xảy ra đồng thời đã bị nhầm với nguyên nhân, tức là cho rằng vì hai sự việc diễn ra đồng thời, nên một trong hai sự việc phải là nguyên nhân của sự việc kia. Ví dụ: “Tổng thống Clinton có một chính sách kinh tế tuyệt vời. Cứ xem kinh tế của nước Mỹ tăng trưởng tốt như thế nào trong nhiệm kỳ của ông ấy thì biết!” Vấn đề ở đây là hai việc có thể cùng diễn ra đồng thời đơn giản chỉ do trùng hợp ngẫu nhiên (chính sách của ông tổng thống có thể chỉ đóng vai trò rất nhỏ trong việc tăng trưởng kinh tế, còn nguyên nhân thực sự lại là sự phát triển của công nghệ) hoặc quan hệ nhân quả giữa chúng xảy ra trễ theo thời gian (chẳng hạn sự phát triển kinh tế kỳ này là nhờ chính sách của ông tổng thống ở nhiệm kỳ trước). Việc một dân tộc không tan biến hay có hàng ngàn năm lịch sử không phải là kết quả của việc dân tộc đó có ít tật xấu. Một dân tộc có thể có rất nhiều tật xấu mà vẫn tồn tại. Ông Bá Dương, tác giả của Người TQ xấu xí đã vạch ra bao tính xấu của người Trung Hoa trong khi dân tộc Trung Hoa đã có một lịch sử tới 5 ngàn năm, còn dài hơn cả dân tộc Việt.

    11. Trong những thói hư tật xấu chung của người Việt mà ông đã trích dẫn, ông cảm thấy mình có bao nhiêu phần trăm thói hư tật xấu trong đó?

    12. Đây là một cuộc phỏng vấn. Với tư cách là một người con của dân tộc Việt, ông cảm thấy mình có bao nhiêu tính xấu trong đó?

    Đây là ví dụ điển hình kiểu “sách giáo khoa” cho lối ngụy biện Tu quoque (Ông cũng thế). Ngụy biện loại này bao biện cho một khuyết điểm, lỗi lầm trong lập luận của một người bằng cách chỉ ra rằng đối thủ của y cũng mắc khuyết điểm như vậy. Một lỗi lầm, khuyết điểm, hay thói hư tật xấu vẫn cứ là một lỗi lầm, khuyết điểm, hay thói hư tật xấu bất kể bao nhiêu người, kể cả một dân tộc, mắc phải.

    13. Theo ông, Nguyễn Du có nhận thức được mình không khi viết ra một tác phẩm như “Truyện Kiều”?

    Đây là lập luận thuộc loại argumentum ad verecundiam (lý lẽ dựa vào uy tín). Tính ngụy biện của lập luận loại này xảy ra khi người được trích dẫn không phải là chuyên gia trong lĩnh vực đang được bàn đến, ví dụ một số tác giả thường trích dẫn các quan điểm của Einstein về chính trị như thể Einstein là một triết gia hơn là một nhà vật lý thiên tài. Hơn nữa, đúng như ông Vương Trí Nhàn đã trả lời, việc có một, hai người như Nguyễn Du nhận thức được không có nghĩa là cả dân tộc nhận thức được.

    Tiếp theo đó, nhóm phóng viên VieTimes đã chuyển sang ngụy biện kinh điển kiểu “bù nhìn rơm” khi đặt câu hỏi khiến ông Vương Trí Nhàn không thèm trả lời, và bỏ ra về:

    14. Ông nói sao? Một thiên tài như Nguyễn Du cũng không biểu hiện cho nhận thức của dân tộc sao?

    Ngụy biện kiểu “bù nhìn rơm” là cách đánh lạc hướng sự chú ý, tạo ra một dạng bóp méo (bù nhìn rơm) lý lẽ của đối phương thay cho lý lẽ thực sự mà đối phương đưa ra, và công kích cái lý lẽ bị bóp méo đó. Ngụy biện “bù nhìn rơm” khiến đối phương thiếu tỉnh táo sẽ phải quay sang bảo vệ cái lý lẽ “dở hơi” mà thực ra anh ta không đưa ra. Một dạng khác của ngụy biện đánh lạc hướng có tên là “cá trích đỏ” (red herring). Đây là cách lẩn tránh vấn đề chính (ở đây là thói hư tật xấu của người Việt), đánh lạc hướng sự chú ý sang một đối tượng khác (Nguyễn Du) để dễ quy kết, chụp mũ đối phương dựa trên argumentum verecundiam (lý lẽ dựa vào uy tín) đã nói ở trên và argumentum ad popolum (lý lẽ dựa vào công chúng) – vì công chúng xưa nay vốn đã được (bị) tuyên truyền rằng Nguyễn Du là thiên tài đất Việt. Tính ngụy biện của argumentum ad popolum là ở chỗ nó cố đi chứng minh một điều gì đó là đúng đơn giản là vì công chúng đồng ý với điều đó. Đó là chưa nói đến sự lươn lẹo tức cười giữa hai câu hỏi tiếp nhau 13 và 14 của nhóm phóng viên VieTimes bởi vì “nhận thức được mình” chẳng liên quan gì đến “biểu hiện cho nhận thức của dân tộc cả”. Ông N nhận thức được mình và ông N là người nước V không có nghĩa là ông N biểu hiện cho nhận thức của cả dân tộc V cho dù ông N có là thiên tài đi chăng nữa!



    *


    Sự khôi hài trong bài phỏng vấn thất bại nói trên là ở chỗ các câu hỏi và khẳng định của nhóm phóng viên VieTimes lại một lần nữa bộc lộ vài thói hư tật xấu – có thể không chỉ của riêng người Việt – thói “đánh hội đồng”, tính “mặc cảm tự ti”, và thái độ “không biết phục thiện”.

    Tôi rất muốn tin rằng nhóm phóng viên của VieTimes đã thực hiện cuộc phỏng vấn nói trên không phải là do cơ quan A hay ông quan to B nào đó đã đánh tiếng “chỉ đạo”. Vì nếu không phải như thế thì chẳng hóa tình trạng được phản ánh trong bài thơ có từ hơn nửa thế kỷ trước mà tôi trích dẫn thay kết luận dưới đây vẫn còn nguyên tính thời sự?


    Báo chí văn chương cũng đáng buồn
    Một thằng ọ oẹ, chục thằng nôn
    Rằng hay, hết sức xun xoe tán,
    Bảo dở, thi nhau xỉa xói dồn.
    Mẹ hát con khen đâu phải tốt,
    Chồng làm vợ nịnh hẳn là khôn?
    Này này đây bảo phường hay “hót”:
    Cái miệng hay là cái lỗ chôn?
    [1]



    Tokyo 6/11/2007
    3qsi
    • Avatar của Kan
    • Kan
      Thành viên Webtretho
      Offline
    • 12 năm
    • 1,809 Bài viết

    • 1,126 Được cảm ơn

    #4
    Trích dẫn Nguyên văn bởi GaoRangers Xem bài viết
    Tôi rất muốn tin rằng nhóm phóng viên của VieTimes đã thực hiện cuộc phỏng vấn nói trên không phải là do cơ quan A hay ông quan to B nào đó đã đánh tiếng “chỉ đạo”. Vì nếu không phải như thế thì chẳng hóa tình trạng được phản ánh trong bài thơ có từ hơn nửa thế kỷ trước mà tôi trích dẫn thay kết luận dưới đây vẫn còn nguyên tính thời sự?


    Tokyo 6/11/2007
    Ôi , phóng viên gì mà kỳ cục thế , làm cho ngưới được phỏng vấn phải khùng lên thế thì mới hài lòng àh ?
    Vương Trí Nhàn thì ai cũng biết ông ấy hiền rồi , phải công nhận và nhìn vào thực tế là VN bây giờ quá nhiều thói hư tật xấu , việc tốt không còn nhiều như ngày xưa , bây giờ đi đâu cũng có cái để mà chê . may mà những thói xấu này chưa áp đảo hết cuộc sống người Việt
    Lại lôi 4000 năm lịch sử hào hùng ra để dọa rồi , thời Lý Trần Lê phát triển rực rỡ , rồi 1 Nguyễn DU ko đại diện cho cả dân tộc được sao ??
    Thằng cha phóng viên nào khùng thế ko biết !!!
    TomSam
    • Avatar của sakura212
    • Thành viên Webtretho
      Offline
    • 11 năm
    • 27 Bài viết

    • 1 Được cảm ơn

    #5
    Nói đến vấn đề này e lại nhớ đến cuốn "Người TQ xấu xí" của Bá Dương. Công nhận các bác ấy viết hay mà thâm thúy thật