Dù chưa có một định nghĩa chính thức bằng tiếng Anh hay tiếng Trung Quốc về “Làng ung thư”, song giới truyền thông quốc tế và quốc gia Trung Quốc đã không ngừng đưa tin về những con số gây sửng sốt: 459 “Làng ung thư” được phát hiện nằm rải rác ở 29 tỉnh trên tổng số 31 tỉnh thuộc Trung Quốc lục địa, chỉ trừ 2 tỉnh Tây Tạng và Thanh Hải.


Bách khoa toàn thư mở của Trung Quốc mới đây giải thích: “Làng ung thư” là một hiện tượng hậu cải cách ở Trung Quốc lục địa, nơi mà số ca ung thư ở làng quê cao bất thường do nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm bởi chất thải công nghiệp. Thông thường chỉ có một Làng ung thư trong một huyện, nhưng ở Trung Quốc một huyện thậm chí có tới 21 Làng ung thư. Thuật ngữ “Làng ung thư” hay “Cụm ung thư” được công chúng nhắc đến như hệ lụy của ô nhiễm công nghiệp, song các nhà khoa học Trung Quốc lại xem xét chúng ở góc độ: Vùng địa lý, chu kỳ và nhóm đối tượng.


Khảo sát trong 30 năm qua, tỉ lệ tử vong do ung thư phổi ở Trung Quốc tăng 4,6 lần và là dạng ung thư điển hình nhất. Ung thư là nguyên nhân gây tử vong số một tại các đô thị và đứng thứ 2 tại các vùng nông thôn, sau bệnh tai biến mạch máu não.


Điều tra tại 13 khu vực có làng ung thư của Trung Quốc cho thấy, 4 khu vực có tỉ lệ tử vong ung thư cao là: Huyện Yingdong và huyện Shenqui thuộc tỉnh An Huy; quận Jun tỉnh Hà Nam; huyện Yingchen tỉnh Hà Bắc. Bộ Y Tế Trung Quốc cũng đã thừa nhận kết quả này.


Làng ung thư gia tăng cho thấy vấn đề môi trường ở Trung Quốc đang ngày một xấu đi và đòi hỏi tính cấp thiết về chính sách và công tác nghiên cứu tính bền vững môi trường. Như vậy, thực chất Làng ung thư là thế nào? Ai đưa ra thuật ngữ này?; Khu vực nào có xu hướng xuất hiện nhiều làng ung thư?; Làm thế nào để hoạt động của tổ chức phi chính phủ và các cuộc biểu tình nhân dân có thể cải thiện tình hình này?; Tại sao hiện tượng Làng ung thư lại xuất hiện nhiều ở Trung Quốc?; Điều gì sẽ xảy ra trong tương lại?;Gợi ý đối với chính sách và nghiên cứu tính bền vững môi trường.


“Làng ung thư” thực chất là thế nào? Ai đã đưa ra thuật ngữ này?


Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) và tờ thời báo Shenghuo Shibao là những cơ quan đầu tiên đưa tin về Làng ung thư vào năm 1998. Báo cáo trong thời điểm đó cũng miêu tả tình trạng ô nhiễm nước thải công nghiệp tại con sông Hải Hà, vốn chảy qua địa phận tỉnh Thiên Tân và Hà Bắc. Tại ngôi làng Xiaojizhuang tỉnh Hà Bắc, khi ruộng đồng đã trở nên cằn cỗi bởi chất thải công nghiệp, cứ 10 người dân có 1 người chết vì ung thư.


Ngân hàng dữ liệu Khoa học và công nghệ Trung Quốc gồm 19 Tạp chí đã có 22 bài viết về “Làng ung thư”; Cơ sở dữ liệu tích hợp Tài nguyên tri thức Trung Quốc (CNKI) với 20 tạp chí, từ năm 1998 – 2009 đã cho xuất bản 25 bài báo lấy tiêu đề hoặc từ khóa: “Làng ung thư”. Các tạp chí nêu trên đều được chính phủ, các hiệp hội chuyên gia quốc gia và các trường đại học chỉ đạo. Ngày càng nhiều Làng ung thư được các phương tiện truyền thông nối tiếng ở Trung Quốc đưa tin như: Nhật báo Nanfang Dushi (Southern Metroplolis), Nhật báo nhân dân, Nhật báo Trung Quốc, Tin tức Tân Tân (Bắc Kinh), Nhật báo thanh niên Trung Quốc, Đài CCTV, các báo đài địa phương, các trang web.


Ông Jingxing Lin- Giám đốc Trung tâm Địa chất và Hệ sinh thái hiện đại - Học viện Khoa học Địa chất Trung Quốc là một trong nhiều học giả Trung Quốc đang nghiên cứu về Làng ung thư. Năm 2001, ông Lin và các đồng nghiệp đã tiến hành điều tra tại Longling – một Làng ung thư ở tỉnh Thiểm Tây. Kết quả cho thầy, năm 1974 làng đã xuất hiện nạn nhân ung thư đầu tiên; năm 2001 có 36 người chết vì ung thư, 22 người chết do các bệnh não, tim mạch và chỉ 4 gia đình trên tổng số 30 gia đình hiện sống tại ngôi làng là không bị mắc bệnh.


Ô nhiễm không khí từ các nhà máy thép, phân bón gần đó được xem là nguyên nhân chính dẫn tới thảm cảnh trên. Người ta tìm thấy nhiều kim loại gây ung thư vượt mức cho phép ở hoa màu, đồng ruộng, cửa nhà và trên mẫu tóc người dân. Theo tờ Nhân dân toàn cầu, phản ứng trước báo cáo của ông Lin về nghiên cứu Làng ung thư do Bộ Đất đai và Tài nguyên Trung Quốc tài trợ, Thủ tướng chính phủ Trung Quốc, Ôn Gia Bảo đã yêu cầu cơ quan địa phương nhanh chóng giải quyết tình trạng này. Và các giới chức Trung Quốc đã bắt đầu vào cuộc.


Luận án của Yuefei Sun - cử nhân đại học Đông Trung Quốc về Làng ung thư cho rằng, các Làng ung thư có xu hướng tập trung ở miền Đông Trung Quốc. Điều tra của Jialing Yu và Qiuyu Zhang -Đại học Bắc Kinh kết luận, những tỉnh nghèo thường xuất hiện nhiều Làng ung thư hơn. Tuy nhiên, Chuyong Ly và Xiahui Zhong - Đại học Miền Trung Trung Quốc lại khẳng định, những vùng càng có kinh tế phát triển càng nhiều Làng ung thư. Các cuộc tranh luận như trên không ngớt, mặc dù các báo cáo đều dựa trên số liệu hồ sơ các ca tử vong do ung thư và các kết quả xét nghiệm chất lượng nước. Tuy nhiên, những hạn chế về công nghệ, tài chính, con người,… đã đưa ra những kết quả không giống nhau.


Các tạp chí học thuật và phương tiện truyền thông quốc gia Trung Quốc rất cận trọng trong việc đưa tin về “Làng ung thư”- một chủ đề được xem là tiêu cực và nhạy cảm. Chính quyền sẽ kỷ luật và loại bỏ các biên tập viên báo chí cho xuất bản các báo cáo có chủ đề tiêu cực hoặc liên quan đến vấn đề chính trị nhạy cảm. Các báo cáo về Làng ung thư nếu bị phát hiện là sai lệch, các biên tập viên, phóng viên có thể bị buộc tội gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia và sẽ phải lĩnh án ngồi tù nhiều năm thậm chí tử hình. Do vậy, tính đến tháng 5/2009 Trung Quốc vẫn chưa có một bản báo cáo mới nào về vấn đề này....