Thủ tướng Trung Quốc cho rằng sự thoái hóa và ngừng trệ của tình hình chính trị hiện tại ở nước này có thể làm tan biến những thành tựu đạt được sau 30 năm cải cách.


“Trung Quốc nhất thiết phải cải cách chính trị và bảo đảm sự phát triển của một nền kinh tế khỏe mạnh”, đó là lời kêu gọi của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo trong mấy ngày qua. Đây cũng là điều gây tranh luận của báo giới nhiều nước.



Đường hướng cải cách


Theo Tân Hoa xã hôm qua, tuy ông Ôn Gia Bảo không nêu rõ chi tiết song ngôn từ của ông đã phản ánh những lo lắng đối với nền chính trị Trung Quốc hiện tại. Bài báo cũng nêu rõ chỉ có cải cách từ trong Đảng Cộng sản Trung Quốc mới có thể khiến các quan chức thêm trách nhiệm và giải quyết nạn lạm dụng quyền lực cùng những việc làm hủ bại ảnh hưởng tới tương lai của nền kinh tế nước này.


Ông Ôn bày tỏ: “Nếu Trung Quốc không tiến hành cải cách chính trị sẽ có nguy cơ mất đi những thành tựu đã đạt được. Những mục tiêu hiện đại hóa khác cũng khó có khả năng thực hiện. Quyền lợi dân chủ và lợi ích hợp pháp của nhân dân phải được đảm bảo. Chính quyền nhân dân cần căn cứ theo pháp luật, tích cực xử lý những vấn đề của nhà nước, kinh tế, xã hội và văn hóa”. Ngoài ra, Thủ tướng Trung Quốc cũng hy vọng nhân dân “tạo điều kiện” đối với chính quyền để tiến hành phê bình, giám sát, từ đó “giải quyết vấn đề tập trung quyền lực quá độ và giám sát không hiệu quả”.


Thủ tướng Ôn Gia Bảo từng được nhân dân Trung Quốc gọi là lãnh đạo được ủng hộ nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc và sẽ nghỉ hưu vào đầu năm 2013. Ông tuyên bố trong mấy năm cuối nhiệm kỳ, trọng điểm công việc sẽ tập trung nỗ lực cải thiện phúc lợi xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế sao cho bình ổn hơn, công bằng hơn và nỗ lực giải quyết những bất mãn của nhân dân đối với chính quyền.


Ông Ôn nhấn mạnh sự thoái hóa và ngừng trệ của tình hình chính trị hiện tại có thể khiến những thành tựu quý giá đã đạt được sau 30 năm cải cách mở cửa vừa qua và những cơ hội phát triển quý giá sẽ tan biến, đồng thời làm tắc nghẽn sức sống trong sự nghiệp xã hội chủ nghĩa mang đậm màu sắc Trung Quốc.


Ngờ vực hay tin tưởng?


Tờ Buổi sáng của Singapore (Zaobao.com) ngày 23.8 nhận định cuộc cải cách kinh tế - chính trị mà ông Đặng Tiểu Bình đề ra 30 năm trước đã đem lại sự phát triển to lớn cho Trung Quốc, về cơ bản đã thực hiện được hiện đại hóa. Nhưng 30 năm đã trôi qua, khi tổng sản lượng kinh tế của Trung Quốc đã vượt cả Đức, Nhật Bản, đứng thứ hai trên thế giới thì “mô hình Trung Quốc” còn có thể tiếp tục phát triển và thể hiện ở những phương diện nào? Một Trung Quốc đang phát triển với tốc độ cao làm thế nào để đối thoại với thế giới? Sự hiện đại hóa của nước này và một Trung Quốc đang nổi rốt cuộc đã đem lại những cống hiến tích cực gì cho loài người? Đó là những vấn đề chưa từng gặp phải, thậm chí cũng không có khả năng dự đoán nổi trong quá trình cải cách mở cửa mà ông Đặng Tiểu Bình phát động từ 30 năm trước. Bài báo cũng cho rằng cùng với một Trung Quốc mới nổi cũng dấy lên những vấn đề phải suy nghĩ cho thế giới.


Đài phát thanh Úc (Radioaustralia.net.au) hôm qua dẫn lời giáo sư Đàm Thanh Sơn - chuyên gia của Viện Nghiên cứu Đông Á, Đại học quốc lập Singapore cho rằng, Trung Quốc đi tới xu hướng cải cách hôm nay là điều tất yếu. “Cải cách kinh tế đã đạt tới giai đoạn bình ổn. Nếu không cải cách chính trị thì công cuộc cải cách sẽ không thể tiếp tục được nữa”, ông Đàm nói, “Chẳng hạn quyền lợi bành trướng vô hạn, không bị giám sát, những trò lợi dụng công quyền, tư túi hủ bại không bị trừng trị triệt để và những sự kiện quần chúng không ngừng thể hiện thái độ. Nếu không cải cách chính trị sẽ rất khó phá vỡ ảnh hưởng của các dạng quyền lợi để cải cách được sâu hơn nữa”. Tuy nhiên ông Đàm cũng nhận xét đây là một việc rất khó làm bởi sẽ ảnh hưởng lợi ích của rất nhiều người và đề nghị nên áp dụng mô hình cải cách chính trị từ dưới lên.


Giáo sư Phùng Sùng Nghĩa của Đại học Công nghệ Sydney cũng cho rằng cải cách chính trị có thể mượn cách thức của cải cách kinh tế để từng bước tiến lên bởi nó dễ ổn định, không tạo nên những tác động quá lớn cho người dân. Ông này cũng đề xuất nên làm thí điểm trước một số nơi và gợi ý trong quá trình cải cách chính trị nên để cho những người còn đương chức đương quyền một con đường ra. Trong một bài báo đăng trên tạp chí Phoenix của Hồng Kông hồi giữa tháng này, trung tướng Lưu Á Châu, Chính ủy Đại học Quốc phòng Quân đội Giải phóng nhân dân Trung Quốc cũng kêu gọi thực hiện cải cách chính trị. “Dân chủ là điều quan trọng nhất. Không có nó sẽ không thể có phát triển bền vững”, ông Lưu nhận xét.


Trái lại, bà Thái Vĩnh Mai - biên tập viên tạp chí Mở cửa của Hồng Kông - lại tỏ vẻ hoài nghi: “Trung Quốc muốn ổn định thì cần phải duy trì tình trạng hiện tại. Cải cách chính trị sẽ gây xung đột với duy trì ổn định”. Bà này cũng cảnh báo cải cách chính trị sẽ đem lại những cái giá không hề nhỏ cho cho xã hội.


Mạng Bầu cử và trị an Trung Quốc (Chinaelections.org) ngày 23.8 cho rằng cải cách chính trị không phải một dạng cải cách xã hội thông thường. Rất nhiều người nhận thức không đầy đủ về những khó khăn của cải cách chính trị. Bài viết trên website này cũng đưa ra nhiều câu hỏi: Thế nào là cải cách chính trị? Cải cách chính trị là cần cải cách cái gì? Hàm nghĩa của cải cách chính trị có nhiều cách giải thích, nếu tất cả những điều này được thực hiện thì toàn dân có được hưởng lợi ích không? Câu trả lời của bài viết này hiển nhiên là phủ định...


Mạng Nhân dân Trung Quốc (People.com.cn) trong loạt bài “Cải cách chính trị: vấn đề khó của mô hình Trung Quốc” đăng từ tháng 3.2006 đã cho rằng cải cách chính trị thực sự phải là cải cách toàn diện như chức năng chính trị của Đảng, quan hệ giữa Đảng - chính quyền - quân đội... Cải cách thể chế chính trị nhất thiết phải trao thực quyền cho nhân dân lựa chọn, giám sát... Tranh luận quanh việc nên hay không nên cải cách chính trị ở Trung Quốc được dự đoán vẫn còn tiếp tục sôi nổi trong những ngày tới.