Nếu phụ huynh lơ là trong việc chăm sóc dinh dưỡng, năng lượng và vận động cho trẻ trong giai đoạn từ 5 đến 15 tuổi, con sẽ bỏ lỡ những cơ hội quý giá để tăng trưởng toàn diện. Nhân sự kiện thương hiệu Nestlé MILO khởi động dự án cộng đồng ‘10 Năm Vàng, Đừng Lỡ Làng’, bác sĩ chuyên khoa II Đỗ Thị Ngọc Diệp, Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt đã chia sẻ chi tiết về các kiến thức quan trọng để phụ huynh có thể dễ dàng áp dụng và giúp con tối ưu hóa sự phát triển trong giai đoạn 10 năm vàng “một đi không trở lại” này.

hình ảnh

Bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp nhận định chế độ dinh dưỡng cân đối, năng lượng và vận động hợp lý là chìa khóa để giải bài toán tối ưu sự phát triển của trẻ trong giai đoạn 10 năm vàng

Thưa bác sĩ, tại sao khoảng thời gian từ 5 đến 15 tuổi lại gọi là “giai đoạn vàng” của trẻ?

Đây là 10 năm trẻ có sự phát triển vượt bậc về thể chất, chuyển hóa, miễn dịch. Trong thời gian này, mỗi năm cân nặng của trẻ tăng từ 2,5 - 5kg và chiều cao tăng trung bình từ 5 - 10cm. Mật độ xương tích lũy nhanh gấp 4 lần so với giai đoạn trước và đạt khoảng 60% mật độ xương lúc trưởng thành. Khối cơ tăng trưởng từ 40 - 60% khối cơ lúc trưởng thành. Trọng lượng não bộ của trẻ tiếp tục phát triển nhanh và lúc 6 tuổi đã đạt 100% khối lượng não bộ người trưởng thành. Hệ miễn dịch của trẻ sẽ phát triển rất nhanh trong giai đoạn từ 5 - 15 tuổi nên càng lớn trẻ càng ít mắc các bệnh nhiễm trùng như khi còn nhỏ. Đến tuổi 15 tuổi, gần như toàn bộ các tế bào của các cơ quan miễn dịch của cơ thể đã được hoàn thiện và cha mẹ sẽ còn ít cơ hội để hoàn thiện về mặt vật chất cho hệ miễn dịch. Các cơ quan sinh dục và nội tiết tố sinh dục cũng bắt đầu “thức dậy”  trong giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì. Những phát triển nhanh về nhận thức, quá trình định hình bản thân, phát triển tính tự lập, hình thành và xây dựng thói quen, hành vi của cá nhân cũng diễn ra trong giai đoạn này. Nếu không tập trung chăm sóc dinh dưỡng và năng lượng trong giai đoạn 10 năm vàng, bố mẹ sẽ bỏ lỡ cơ hội giúp trẻ phát triển tối ưu tầm vóc, trí tuệ, miễn dịch và nội tiết của con.

Quan trọng là vậy nhưng vì sao nhiều bậc cha mẹ Việt vẫn chưa quan tâm đúng mức đến giai đoạn 10 năm phát triển vàng này?

Trên thực tế, mặc dù đã có rất nhiều các chương trình truyền thông giáo dục cũng như cung cấp kiến thức về dinh dưỡng nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế trong việc hiểu biết và thực hành các vấn đề dinh dưỡng và vận động cho trẻ ở giai đoạn 5 - 15 tuổi.

Nhiều bậc phụ huynh có suy nghĩ rằng cần tập trung khi trẻ còn đang tuổi mẫu giáo vì lúc này trẻ tăng trưởng nhanh, chưa chủ động cho chế độ dinh dưỡng của bản thân. Đến  khi trẻ vào lớp 1 nhiều bậc cha mẹ đặt trọng tâm vào việc học và bắt đầu lơi lỏng chăm sóc dinh dưỡng vì cho rằng trẻ đã lớn và có thể chủ động trong ăn uống. Một số cha mẹ vẫn suy nghĩ đơn giản theo chiều hướng “ phải cho ăn thật nhiều để có sức học”, “ cho ăn bất cứ những gì trẻ muốn” hoặc “có đầu có đuôi, nuôi lâu cũng lớn”, “ tới lúc dậy thì mới cần ăn nhiều để lớn”, “dù bây giờ có chậm lớn một chút thì khi vào tuổi dậy thì, trẻ sẽ lớn nhanh, cũng sẽ cao, cũng sẽ khỏe!”. Nguyên nhân chính ở đây là nhận thức chưa đầy đủ về dinh dưỡng và năng lượng của trẻ trong lứa tuổi học đường.

Liệu có mối liên quan nào giữa sự thiếu quan tâm của phụ huynh và 2 hiện trạng về dinh dưỡng đối nghịch của lứa tuổi học đường ở Việt Nam: suy dinh dưỡng và thừa cân béo phì?

Khi trẻ bước vào lứa tuổi học đường, nhiều phụ huynh chưa thực hành đúng các kiến thức về dinh dưỡng. Có không ít phụ huynh tập trung cho trẻ ăn dồn dập để cao hơn và khỏe hơn, chỉ tập trung vào những thực phẩm nhiều chất đạm, nhiều chất béo, nhiều năng lượng, thực phẩm tinh chế mà không chú ý đến sự cân đối trong chế độ ăn. Nhiều bố mẹ chưa biết trẻ phải ăn bao nhiêu năng lượng là vừa, chưa hiểu rõ việc trẻ cần phải ăn chất đạm có nguồn gốc động vật để tăng trưởng tốt thể chất, cần ăn đủ chất bột đường để giúp trẻ có năng lượng dự trữ cho các buổi học có kết quả tốt. Có nhiều trẻ thì ăn rất ít rau và trái cây. Theo một nghiên cứu của Trung tâm Dinh dưỡng TP. HCM, lượng rau trẻ em tuổi tiểu học ăn chỉ đạt 30% nhu cầu khuyến nghị, trái cây chỉ đạt 50% nhu cầu khuyến nghị.

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý, ăn thiếu năng lượng, thiếu chất đạm, thiếu vi chất dinh dưỡng là nguyên nhân chính của suy dinh dưỡng. Chế độ dinh dưỡng không hợp lý, ăn dư thừa năng lượng, thừa chất béo, thừa chất đạm, nhiều đường, ít chất xơ, thiếu rau là nguyên nhân chính của thừa cân béo phì. Bỏ bữa sáng cũng liên quan mật thiết đến thừa cân béo phì.

hình ảnh

Năng lượng giữ vai trò đáng kể trong sự tăng trưởng và các hoạt động thể chất cũng như các hoạt động chuyển hóa của cơ thể trẻ ở giai đoạn 10 năm vàng

Vai trò của dinh dưỡng, năng lượng và vận động đối với sự tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ trong “giai đoạn vàng” là ở đâu?

Năng lượng và các chất dinh dưỡng rất cần thiết cho sự tăng trưởng, chuyển hóa chất và các hoạt động thể lực. Nếu không cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng, trẻ không thể đạt được sự tăng trưởng tối ưu về thể chất và trí tuệ, gây suy dinh dưỡng, giảm sức đề kháng.

Nhu cầu năng lượng ở giai đoạn 10 - 15 tuổi tăng từ 1,5 - 2 lần so với giai đoạn trước. Bé gái 10 tuổi có nhu cầu khuyến nghị về năng lượng vào khoảng 2.000 kcal mỗi ngày trong khi một người nữ trưởng thành ở tuổi 20 - 29 chỉ cần 1.800 kcal mỗi ngày. Bé trai từ 12 - 14 tuổi có nhu cầu năng lượng ở mức 2.400 kcal trong khi một người nam trưởng thành từ 20 - 29 tuổi chỉ cần 2.200 kcal. Những con số này cho thấy nếu không được cung cấp đủ năng lượng, trẻ không thể đạt được sự tăng trưởng tối ưu về mặt thể chất.

Nhu cầu chất đạm, chất béo, chất bột đường của trẻ giai đoạn này cũng cao hơn người trưởng thành. Đây là 3 chất sinh năng lượng quan trọng không thể thiếu để giúp trẻ phát triển toàn diện hệ thống cơ, xương, nội tiết, tăng sức đề kháng, giúp trẻ phòng ngừa một số bệnh lý có liên quan đến dinh dưỡng và rối loạn chuyển hóa. Nên lưu ý chọn chất đạm và chất béo có nguồn gốc động vật để cung cấp đủ amino a-xít thiết yếu, a-xít béo thiết yếu. Nên chọn chất bột đường phức hợp từ các loại ngũ cốc đặc biệt là ngũ cốc có nhiều chất xơ và 1 số vitamin nhóm B như gạo lức, khoai lang, yến mạch. Cung cấp đủ các vitamin chất khoáng như vitamin A, vitamin D, vitamin nhóm B, vitamin C, calci, phospho, kẽm i-ốt, sắt, selen …. để trẻ  tăng trưởng toàn diện.

Vận động giúp trẻ tăng trưởng chiều cao, phát triển tốt khối cơ, chất lượng xương và hệ miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa, hấp thu chất dinh dưỡng, tăng sự khéo léo và tinh thần làm việc nhóm. Theo nhiều nghiên cứu, chỉ số khối cơ thể BMI trung bình của trẻ ít vận động thể lực hằng ngày cao hơn so với trẻ vận động thường xuyên và thừa cân béo phì có liên quan tới ít hoạt động thể lực.

hình ảnh

Trẻ cần được cung cấp đa dạng các loại thực phẩm và đủ các nhóm chất dinh dưỡng trong 10 năm vàng

Với vai trò quan trọng của dinh dưỡng, năng lượng và vận động như vậy thì cha mẹ nên chọn thực phẩm và chế độ tập luyện như thế nào cho trẻ?

Hàng ngày nên để trẻ ăn đa dạng thực phẩm, cân đối và đủ các nhóm chất dinh dưỡng bao gồm chất đạm, chất béo, chất bột đường, vitamin, chất khoáng và chất xơ.

Các bữa ăn trong ngày nên có đủ các nhóm thực phẩm mà chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy tại Việt Nam:

  • Nhóm ngũ cốc và gạo là nhóm cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động và cung cấp thêm chất xơ, vitamin nhóm B
  • Nhóm thịt gia súc, gia cầm và trứng như thịt heo, thịt bò, thịt gà, thịt dê...cung cấp chất đạm, vitamin và chất khoáng.
  • Nhóm cá và thủy sản khác như tôm, cua, lươn, sò, nghêu cung cấp chất đạm, chất béo tốt, vitamin và chất khoáng.
  • Nhóm rau: ưu tiên rau màu xanh cung cấp vitamin, chất khoáng và chất xơ
  • Nhóm trái cây: ưu tiên trái cây màu cam, vàng, có múi, màu đỏ cung cấp vitamin, chất khoáng và chất xơ
  • Nhóm sữa và sản phẩm từ sữa: có vai trò quan trọng với sự tăng trưởng thể chất và đặc biệt là với chất lượng của xương
  • Nhóm dầu, mỡ cung cấp năng lượng, tham gia cấu trúc tế bào thần kinh, và hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu
  • Nhóm đậu, đỗ và các loại hạt cung cấp chất đạm và chất béo nguồn gốc thực vật để cân đối dinh dưỡng, chất khoáng và chất xơ

Trẻ cần ăn từ 4 - 6 bữa ăn mỗi ngày tùy theo độ tuổi trong đó có 3 bữa chính quan trọng là bữa sáng, bữa trưa, bữa chiều. Số lượng bữa phụ có thể chọn từ 1- 3 bữa tùy theo độ tuổi của trẻ. Nếu cha mẹ chú ý cân đối các chất dinh dưỡng, điều độ trong chế độ ăn, đảm bảo bữa ăn của trẻ luôn đầy đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng có giá trị sinh học, trẻ sẽ đạt được sự tăng trưởng toàn diện.

Về vận động, cha mẹ nên khuyến khích và tạo điều kiện để trẻ vận động tối thiểu 60 phút/ngày và mỗi lần vận động không ít hơn 15 phút. Lý tưởng nhất là để trẻ tham gia các môn thể thao và lúc này sẽ cần lưu ý bổ sung dinh dưỡng, năng lượng phù hợp khi trẻ luyện tập thể thao.

Bác sĩ đã đề cập tới vai trò của bữa sáng. Cụ thể hơn thì bữa sáng có quan trọng như thế nào với giai đoạn 10 năm vàng của trẻ?

Bữa sáng là bữa ăn rất quan trọng với trẻ, nếu không muốn nói là quan trọng nhất. Cơ thể trẻ liên tục tăng trưởng dù ngày hay đêm và luôn cần được cung cấp các chất dinh dưỡng cho nhu cầu này. Bữa ăn sáng thông thường cung cấp 25 - 30% năng lượng. Không ăn sáng làm trẻ chậm tăng trưởng, thiếu vi chất dinh dưỡng, giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ thừa cân béo phì. Ăn sáng còn giúp trẻ tỉnh táo, không bị hạ đường huyết, có kết quả học tập tốt.

Có một điều đáng tiếc là càng ngày việc coi nhẹ bữa sáng và ăn sáng qua loa càng phổ biến, đặc biệt ở các đô thị lớn.

hình ảnh

Nestlé MILO khuyến khích phụ huynh Việt lưu tâm hơn đến giai đoạn 10 năm vàng của trẻ

Làm thế nào để phụ huynh chuẩn bị tốt bữa sáng cho trẻ khi cuộc sống bận rộn?

Nếu nói không có thời gian và không thể chuẩn bị được bữa sáng là vì một số cha mẹ chưa thật sự cố gắng. Nhiều năm về trước sự sẵn có của các loại thực phẩm, các thiết bị chế biến và bảo quản thực phẩm chưa thuận tiện như hiện nay nhưng hầu hết trẻ em ăn sáng điều độ. Với nhiều tiện ích trong thời đại công nghiệp hóa, việc chuẩn bị bữa sáng cũng không quá khó khăn. Cha mẹ có thể chuẩn bị nước lèo, thịt cá và rau củ sơ chế sẵn từ tối hôm trước, sáng dậy chỉ cần luộc mì, bánh phở hoặc bún là cả gia đình nhanh chóng có bữa sáng dinh dưỡng. Trẻ nên đi ngủ sớm và dậy sớm để dành 15 phút tập thể dục buổi sáng, 15 phút để tham gia chuẩn bị bữa sáng và ăn sáng.

Cha mẹ không chỉ cần xây dựng các chế độ ăn uống hợp lý mà còn nên giúp trẻ hình thành thói quen dinh dưỡng lành mạnh cho trẻ vì những hành vi này sẽ theo trẻ đến suốt cuộc đời. 

Nestlé MILO vừa chính thức khởi động dự án cộng đồng ‘10 Năm Vàng, Đừng Lỡ Làng’ với sự đồng hành của Trung tâm Sản xuất và Phát triển Nội dung số - Đài Truyền hình Việt Nam (VTV Digital), góp phần nâng cao nhận thức của các bậc cha mẹ về tầm quan trọng của giai đoạn trẻ từ 5 - 15 tuổi. Mục tiêu của chương trình là chuyển tải đến cộng đồng những thông tin khoa học hữu ích và giải pháp thiết thực, để từ đó các bậc phụ huynh có thể cùng trẻ đón đầu 10 năm phát triển vàng.

Cùng với chương trình ‘Năng Động Việt Nam’ phát triển phong trào thể thao học đường, ‘10 Năm Vàng, Đừng Lỡ Làng’ hợp tác cùng VTV Digital là một trong những dự án cộng đồng mà Nestlé MILO sẽ tiếp tục đẩy mạnh để tạo ra tác động tích cực đến thế hệ trẻ Việt Nam. Nestlé MILO cam kết luôn mang đến những sản phẩm dinh dưỡng tốt nhất và mở rộng các chương trình khuyến khích tập luyện thể thao để hỗ trợ quá trình phát triển của trẻ.

Nguồn do Nestle Milo cung cấp