Các mẹ tham khảo nhé


GS. TRẦN PHƯƠNG HẠNH


Ngày nay, một cháu học sinh mẫu giáo cũng biết phải luôn giữ đôi bàn tay sạch sẽ; Thế nhưng cho tới giữa thế kỷ 19, ngay cả trong giới y học cũng chưa hề có khái niệm "bàn tay sạch". Ðể trở thành một thói quen vệ sinh đơn giản nhưng cần thiết, quan niệm này cũng phải trải qua biết bao trăn trở, suy nghĩ, thậm chí cả những hy sinh cá nhân của nhiều nhà y học. Gần đây nhất, khi dịch SARS bùng nổ, việc gìn giữ "bàn tay sạch" lại được nhắc đến như một phương cách hiệu quả để phòng chống lây nhiễm bệnh trong cộng đồng.


Ai là người đầu tiên đã xác định mối liên hệ giữa "bàn tay bẩn" với việc lây nhiễm bệnh? Ðó là bác sĩ Ignaz Semmelweiss (1818-1865). Vào năm 1834, tại khoa Sản Bệnh viện Vienna, thủ đô nước Áo, bên bờ sông Danube, có một thầy thuốc trẻ 26 tuổi tên Ignaz Semmelweiss, ông luôn băn khoăn suy nghĩ: vì sao tỷ lệ nhiễm bệnh ở các sản phụ rất cao và gây tử vong tới 30% các trường hợp sau sinh. Vị thầy thuốc ghi trong nhật ký: "... Tôi muốn kêu to nỗi đau khi nghĩ đến những người mẹ vừa sinh con lại phải chết vì những nguyên nhân chẳng ai biết và vì sự ngu dốt của tôi...". Sau hơn 10 năm trời cố công tìm hiểu, Semmelweiss nhận ra chính bàn tay bẩn của các thầy thuốc, nữ hộ sinh là những nguyên nhân lây nhiễm bệnh khi chăm sóc sản phụ. Năm 1847, khi trở thành bác sĩ Trưởng khoa Sản, ông quyết định: tất cả các thầy thuốc, nữ hộ sinh đều phải mặc quần áo sạch, cọ rửa đôi bàn tay thật kỹ rồi ngâm tay vào chậu nước chlorur vôi trước khi đỡ đẻ hoặc thăm khám bệnh. Nhiều người lên tiếng phản đối nhưng ông vẫn cương quyết: tất cả mọi người đều phải làm đúng như vậy, không trừ một ai, kể cả giám đốc bệnh viện. Thật lạ lùng là sau vài tháng, tỷ lệ các sản phụ bị sốt hậu sản đã giảm nhanh chóng, từ 25% trước kia nay chỉ còn 1%. Nhưng khắp bệnh viện, vẫn còn nhiều người lên tiếng phản đối quy định bắt buộc rửa tay trước khi thăm khám bệnh nhân. Suốt 7 năm trời, cuộc đấu tranh xây dựng những tập quán mới để chống nhiễm khuẩn và phá bỏ những quan niệm cũ đã làm Semmelweiss mệt mỏi, buồn phiền. Cuối cùng ông rời khỏi Vienna, trở về quê hương và qua đời khi mới tròn 47 tuổi. Semmelweiss đã có công lao to lớn khi lần đầu tiên xác định khái niệm "bàn tay sạch" trong lịch sử y học.


Tại sao cần có "bàn tay sạch"? Bởi vì các nhà y học đã xác định trên 11cm2 da của người bình thường có khi chứa tới 40.000 vi khuẩn. Ðặc biệt số lượng này còn nhiều hơn ở trên da bàn tay, vốn là nơi thường xuyên tiếp xúc với đủ mọi vật trong cuộc sống thường ngày. Hơn nữa, không chỉ trên bề mặt da mà cả ở những lớp sâu của da, ở bao lông, ống tiết của tuyến bã, tuyến mồ hôi, vi khuẩn cũng phát triển nhờ thu nhận nguồn dinh dưỡng từ những chất cặn bã do các tuyến đào thải, các thành phần thoái hóa của lớp bề mặt da.


Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ mỗi động tác rửa tay sạch đã làm giảm tới 35% khả năng lây truyền vi khuẩn Shigella, vốn là nguyên nhân gây các bệnh tả và làm tử vong tới 1 triệu người mỗi năm trên thế giới. Cũng vì mong muốn bảo đảm "bàn tay sạch" nhằm phòng chống lây nhiễm hội chứng hô hấp cấp tính (SARS) đang hoành hành ở nhiều nơi trên thế giới nên giới y học đã có những lời khuyên thiết thực:


- Nên thường xuyên rửa tay mỗi khi có điều kiện.


- Không dùng tay sờ mó vào vùng mũi miệng.


- Trong giao tiếp công cộng, nên cúi đầu chào thay vì bắt tay mọi người.


- Trong một số bệnh viện, có quy định tất cả mọi người phải rửa tay trong chậu nước chloramin B 5% mỗi khi ra vào các buồng bệnh. Ðối với nhân viên y tế càng bắt buộc phải rửa tay sau khi tiếp xúc với người bệnh.


Tuy nhiên, khái niệm "bàn tay sạch" luôn gắn liền với vấn đề "nước sạch" và ở nhiều vùng trên thế giới, đây vẫn còn là một vấn đề nóng bỏng chưa được giải quyết. WHO ghi nhận có trên 1 tỷ người hàng ngày vẫn phải uống nước không sạch và 2,4 tỷ người chưa có đủ thiết bị vệ sinh (nhà tắm, nhà vệ sinh...). Do vậy, để phòng chống hữu hiệu các bệnh tiêu chảy (gây khoảng 2 triệu trường hợp tử vong hàng năm), công việc đầu tiên là phải cắt đứt chu trình nhiễm bệnh từ bàn tay bẩn đến miệng. Nói cách khác "bàn tay sạch" đóng vai trò chủ yếu trong việc chống lây nhiễm bệnh.


Ðời sống con người luôn bị những căn bệnh lây nhiễm đe dọa hủy hoại, lý do đơn giản là vì mức độ phát triển kinh tế của cộng đồng càng thấp thì điều kiện "nước sạch" càng hạn chế và nguy cơ lây nhiễm bệnh càng cao. Ðiều này thể hiện rõ qua thống kê các bệnh của WHO năm 2000: tỷ lệ lây nhiễm bệnh do nghèo đói, thiếu vệ sinh ở những vùng khác nhau trên thế giới là: châu Phi (70%), Trung Ðông (45%), Ðông Nam châu Á (40%), châu Mỹ (18%) và châu Âu (15%).